و نيست مانند آن ( ابراهيم ) در ميان مردم مگر سلطنت داده شدهاى پدر مادر او ( سلطنت داده شده ) زندهاى ، پدر او ، شبيه باشد او را و گاهى مىباشد اجمال ، براى وجود چيزى ( لفظى ) كه صلاحيّت دارد ( لفظ ) براى قرينه بودن ، همچون قول خداوند متعال : « محمّد رسول خداست و كسانى كه با او هستند ، سختگير بر كفّار هستند » آيه ، پس همانا اين وصف در آيه دلالت دارد ( وصف در آيه ) بر عدالت همهء كسانى كه باشند با پيامبر ، از اصحاب او ( پيامبر ) ، مگر همانا ذيل آيه
« وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ
الخ » صالح است بر اينكه باشد ( ذيل آيه ) قرينه بر اينكه همانا مراد به جمله « و الّذين معه » بعض ايشان ( اصحاب پيامبر ) هستند نه همهء آنان ( اصحاب پيامبر ) ، پس مىشود آيه ، مجمل از اين جهت .
و گاهى مىباشد اجمال براى بودن متكلّم در مقام اهمال و اجمال تا غير اينها از موارد اجمال از آنچه ( مواردى ) كه فايدهء زيادى نيست در شمردن آنها ( موارد ) و تعداد آنها ( موارد ) در اينجا ( مبحث مجمل و مبيّن ) .
سپس لفظ گاهى مىباشد ( لفظ ) مجمل در نزد شخصى ، مبيّن در نزد شخص ديگرى ، سپس مبيّن گاهى مىباشد بهخودىخودش ( مبيّن ) مبيّن ، و گاهى مىباشد ( مبيّن ) مبيّن به واسطهء كلام ديگرى كه روشن مىكند ( كلام ديگر ) مقصود از آن ( مبيّن ) را .
نكات دستورى و توضيح واژگان
و فيه مسائل : ضمير در « فيه » به باب هفتم برگشته و اين جار و مجرور ، خبر مقدّم و « مسائل » مبتداى مؤخّر مىباشد .
1 - معنى المجمل و المبيّن : يعنى « المسألة الأولى معنى الخ » .
عرّفوا . . . بانّه ما لم تتّضح دلالته : ضمير در « عرّفوا » به علماء و ضمير در « بانّه » به مجمل و در « دلالته » به ماء موصوله به معناى لفظ يا فعل برمىگردد .