1 - ان تعتبر الخ : يعنى « الأولى ان تعتبر الخ » كلمهء « الأولى » مبتدا و عبارت « ان تعتبر الخ » تأويل به مصدر رفته و خبر مىباشد .
مشروطة بذلك الامر الخارج : كلمهء « مشروطة » حال براى « ماهيّت » كه ذو الحال بوده و مقصود از « بذلك الامر الخارج » قيد مىباشد .
و تسمّى حينئذ الماهيّة به شرط شىء : ضمير نايب فاعلى در « تسمّى » به ماهيّت مشروط به امر خارج برگشته و كلمهء « الماهيّة » مفعول دوّم براى آن بوده و « حينئذ » يعنى « حين اذ كانت الماهيّة مشروطة بذلك الامر الخارج » .
اى به شرط كونها مؤمنة : ضمير در « كونها » به رقبه برمىگردد .
2 - ان تعتبر مشروطة بعدمه : يعنى « الثّانية ان تعتبر الخ » ضمير نايب فاعلى در « تعتبر » به ماهيّت و در « بعدمه » به امر خارج از ذات برگشته و ساير نكات دستورى مثل قبلى مىباشد .
تسمّى الماهيّة الخ : ضمير نايب فاعلى در « تسمّى » به ماهيّت مشروط به امر خارج از ذات برگشته و كلمه « الماهيّة » مفعول دوّم براى آن مىباشد
فى سفره : ضمير در « سفره » به مسافر برمىگردد .
عدم كونه عاصيا للّه فى سفره : ضمير در « كونه » و « سفره » به مسافر برمىگردد .
3 - الّا تعتبر مشروطة بوجوده و لا بعدمه : يعنى « الثّالثة ان لا تعتبر الخ » ضمير در « تعتبر » به ماهيّت و در « بوجوده » و در « لا بعدمه » كه عطف به « بوجوده » بوده به امر خارج از ذات يعنى قيد برگشته ساير نكات دستورى همانند قبلى است .
و تسمّى الماهيّة لا به شرط : ضمير نايب فاعلى در « تسمّى » به ماهيّت غير مشروط به وجود و عدم امر خارج از ذات برگشته و كلمهء « الماهيّة » مفعول دوّم مىباشد .
باعتبار كونه حرّا مثلا : ضمير در « كونه » به انسان برمىگردد .
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 477
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٤٧٧