از دلالتكنندهء ديگر .
يكون حقيقة : ضمير در « يكون » به استعمال لفظ در مقيّد برمىگردد .
و الحقّ ما ذهب اليه الخ : ضمير در « اليه » به ماء موصوله كه به معناى قول بوده و با جملهء صلهاش ، خبر براى مبتدا يعنى « الحقّ » بوده برمىگردد .
مشكوك فيها : ضمير در « فيها » به نسبت قول اوّل برگشته و كلمهء « مشكوك » خبر براى « انّ » بوده و « انّ » با اسم و خبرش ، مقول قول مىباشد .
و تحقيقه : ضمير در « تحقيقه » به « هذا القول » يعنى قول حقّ يا قولى كه سلطان العلماء قائل به آن بوده برمىگردد .
تنفع : ضمير در « تنفع » به امور ثلاثه برمىگردد .
فى هذا الباب : يعنى مطلق و مقيد .
و فى غير هذا الباب : يعنى عامّ و خاصّ و مجمل و مبيّن .
و بها تكشف للطّالب ما وقع الخ : ضمير در « بها » به امور ثلاثه و ضمير در « وقع » به ماء موصوله برگشته كه با جملهء صلهاش ، نايب فاعل براى « تكشف » بوده و مؤنّث بودن فعل نيز به اعتبار لفظ ماء موصوله بوده و كلمهء « من الاختلاف » بيان ماء موصوله مىباشد .
ينبغى بيانها هى كما يلى : ضمير در « بيانها » و ضمير « هى » به « هذه الامور » و ضمير در « يلى » به ماء موصوله برمىگردد .
1 - اعتبار الماهيّة : يعنى « الامر الاوّل اعتبار الماهيّة » .
اذا قيست الى ما هو خارج عن ذاتها : ضمير نايب فاعلى در « قيست » و ضمير در « ذاتها » به ماهيّت و ضمير « هو » به ماء موصوله به معناى قيد برمىگردد .
عند الحكم عليها : ضمير در « عليها » به رقبه برمىگردد .
و هى : ضمير « هى » به « ثلاثة اعتبارات » برمىگردد .
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 476
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٤٧٦