مع ما قلناه : ضمير در « قلناه » به ماء موصوله به معناى قطعى السّند بودن قرآن و ظنّى الصّدور بودن خبر برمىگردد .
و ان كان قطعىّ السّند : ضمير در « كان » به قرآن كريم برمىگردد .
فيه متشابه و محكم : جار و مجرور « فيه » خبر مقدّم و ضمير در آن به قرآن كريم برگشته و كلمهء « متشابه » مبتداى مؤخّر و كلمهء « محكم » عطف برآن بوده و اين جمله ، خبر بوده براى « انّ » كه كلمهء « القرآن الكريم » اسمش مىباشد .
نصّ على ذلك القرآن نفسه : مشاراليه « ذلك » بودن متشابه و محكم در قرآن بوده و ضمير در « نفسه » به قرآن برگشته و اين عبارت ، صفت براى « متشابه و محكم » مىباشد .
و الظاهر منه الخ : ضمير در « منه » به محكم برمىگردد .
فى انّه ورد الخ : ضمير در « انّه » به معناى شأن مىباشد .
ما يخصّص كثيرا : ضمير در « يخصّص » به ماء موصوله به معناى قيد يا خاصّ برمىگردد .
و ما يقيّد كثيرا من مطلقاته : ضمير در « يقيّد » به ماء موصوله به معناى قيد يا خاصّ برگشته و ضمير در « مطلقاته » به قرآن برمىگردد .
و ما يقوم القرينة . . . ظواهره : ضمير در « يقوم » به ماء موصوله به معناى قيد يا خاصّ و ضمير در « ظواهره » به قرآن برمىگردد .
و هذا قطعىّ لا يشكّ فيه احد : مشاراليه « هذا » ورود خاصّ يا قيد در كلام پيامبر و امامان عليهم الصّلاة و السّلام بوده و ضمير در « فيه » به قطعى بودن ورود خاصّ يا قيود در كلام بزرگواران برگشته و جملهء « لا يشكّ الخ » صفت براى « قطعىّ » مىباشد .
فلا كلام فى ذلك : مشاراليه « ذلك » جواز تخصيص عامّ قرآنى با خبر واحد مىباشد .
و ان كان غير قطعىّ الصّدور : ضمير در « كان » به خبر برمىگردد .
على انّه حجّة شرعا : ضمير در « انّه » به خبر برمىگردد .
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 407
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٤٠٧