بوده و عامّ بعد از تخصيص ، ظهور در آن دارد پس حكم مىكنيم ، به حجّيّت عامّ در همهء افراد باقى « 1 » و اگر گفتيم ؛ مجاز اوّل ، اقرب مجازات نبوده بلكه هر دو مجاز به يك اندازه و
هامش
افراد عبارت از هشتاد نفر « علماى عدول » خواهد بود كه به تعداد اين نفرات ، موارد و مراتب مجاز وجود خواهد داشت . مثلا همه افراد باقى يعنى « هشتاد نفر علماى عدول » يك مرتبه از مجاز ، يا هفتاد نفر علماى عدول و يا شصت نفر علماى عدول و يا پنجاه نفر علماى عدول و غيره هركدام مرتبهاى از مراتب مجاز و افراد باقيمانده براى عامّ تخصيص خورده مىباشد ، حال عامّ بعد از تخصيص ، مردّد است بين يكى از اين معانى مجازى و اينكه كدام معانى و مراتب مجاز ، مقصود مىباشد ؟ آيا همهء افراد باقى يعنى هشتاد نفر مراد و مقصود است تا عامّ پس از تخصيص ، ظهور در آن داشته و مجمل نباشد و حجّت در آن ما بقى افراد باشد يا خير همهء اين مراتب مىتواند مقصود باشد و تعيّن در هيچكدام نداشته ، بنابراين ، عامّ بعد از تخصيص ، مجمل بوده و حجّيّت در باقى افراد اعمّ از همهء افراد يا بعض ندارد ؟
( 1 ) - چنان كه محقّق قمى در « قوانين الاصول 1 / 266 » و صاحب فصول در « الفصول الغرويّة » اينچنين جواب منكرين حجّيّت عامّ مخصّص در باقى افراد را دادهاند كه الف : قبول داريم استعمال عامّ بعد از تخصيص در باقى افراد مجاز بوده و اين باقى افراد نيز مراتب دارد . ب : قاعدهاى است در ادبيات كه مىگويد « اذا تعذّرت الحقيقة فاقرب المجازات اولى بالارادة » وقتى ارادهء معناى حقيقى از يك لفظ ممكن نبود مثل اينجا كه از عامّ تخصيص خورده نمىتوان ارادهء عموم داشت ، نزديكترين معناى مجازى از بين معانى مجازى آن لفظ بايد اراده شود ، حال در اينجا نيز ، استعمال عامّ بعد از تخصيص در باقى افراد ، استعمال در معناى خصوص و مجازى بوده و از طرفى داراى معانى مجازى و مراتب متعدّده است ، ولى بنا بر قاعدهء ادبى ياد شده ، تمامى باقى افراد عامّ ، معناى مجازى ولى اقرب المجازات بوده و همين اقرب المجازات بوده كه مقصود مىباشد . بنابراين ، عامّ بعد از تخصيص ، تعيّن در اقرب المجازات پيدا كرده و مجمل نبوده و نسبت به تمامى باقى افراد حجّت خواهد بود . شيخ انصارى نيز در « مطارح الانظار 1 / 192 فى العموم و الخصوص » نيز با پذيرش مجاز بودن استعمال عامّ مخصّص در باقى افراد ولى جواب به منكرين حجّيّت عامّ در باقى افراد داده كه محقّق خراسانى در « كفاية الاصول 1 / 337 » اين دو جواب را نقل كرده و به هر دو جواب اشكال مىكند .