نكره در سياق نفى و نهى برمىگردد .
انّما يكون بعدم جميع افرادها : ضمير در « يكون » به عدم طبيعت و در « افرادها » به طبيعت برمىگردد .
و هذا واضح لا يحتاج الخ : ضمير در « لا يحتاج » به مشاراليه « هذا » دلالت عقلى نكره بر عموم برگشته و جملهء « لا يحتاج الخ » صفت براى « واضح » مىباشد .
و المفرد المحلّى بها : ضمير در « بها » به الف و لام برمىگردد .
منهما عند عدم العهد : ضمير در « منهما » به جمع و مفرد محلّاى به الف و لام برگشته و مقصود از « العهد » الف و لام عهد مىباشد .
انّه ليس ذلك بالوضع : ضمير در « انّه » به معناى شأن بوده و كلمهء « ذلك » اسم براى « ليس » و مشاراليهاش ، استفادهء عموم بوده و جار و مجرور « بالوضع » خبر براى « ليس » و « ليس » با اسم و خبرش ، خبر براى « انّه » كه اسمش نيز ضمير شأنش بوده مىباشد .
و انّما يستفاد : ضمير نايب فاعلى در « يستفاد » به عموم برمىگردد .
و لا فرق بينهما : ضمير در « بينهما » به جمع و مفرد محلّاى به الف و لام برمىگردد .
توهّم بعضهم : ضمير در « بعضهم » به اصوليّون برمىگردد .
هو استغراق الخ : ضمير « هو » به معناى استغراق جمع برمىگردد .
فيشمل كلّ جماعة جماعة : ضمير در « فيشمل » به استغراق جمع برمىگردد .
و يكون بمنزلة : ضمير در « يكون » به جمع محلّلى به الف و لام برمىگردد .
لا يكون امتثالا للامر : ضمير در « لا يكون » به اكرام شخص واحد برمىگردد .
و ذلك نظير الخ : مشاراليه « ذلك » عموم جمع مىباشد .
فان الاستغراق فيها : ضمير در « فيها » به تثنيه برمىگردد .
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 241
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٢٤١