عموم ) را .
ولى اين ( توهّم ) توهّم فاسدى است ، به دليل فرق بين تثنيه و جمع ، زيرا همانا تثنيه دلالت مىكند ( تثنيه ) بر دوتايى كه محدود است از جانب كمى و زيادى به خلاف جمع ، پس همانا آن ( جمع ) دلالت مىكند ( جمع ) بر آنچه ( تعدادى ) كه آن ( تعداد ) محدود است از جانب كمى فقط : زيرا همانا كمترين جمع ، سه است . و امّا از جانب زيادى ، پس غير محدود است هميشه . پس هرآنچه فرض مىشود ( آن چيز ) براى اين لفظ جمع بسته شده ، از افراد ، هرچه زياد شود ( افراد ) پس اين ( افراد بيشتر از سه ) مرتبهء واحدى از جمع و جماعت واحدى است حتّى اگر اراده شود همهء افراد ، تمام آنها ( افراد ) ، پس همانا آنها ( افراد ) همه آنها ( افراد ) مرتبهء واحدى از جمع هستند نه مجموعهاى كه مراتب هستند براى آن ( جمع ) . پس مىباشد معناى استغراق جمع ، متوقّف نشدن بر حدّ خاصى از حدود جمع و مرتبهء پايينى از آن ( جمع ) بلكه مقصود ، بالاترين مرتبهء آن ( جمع ) است .
پس مىرود استغراق آن ( جمع ) به آخرين آحاد نه به آخرين مراتب . زيرا نيست در اينجا ( آخرين مراتب ) به لحاظ همهء افراد مگر مرتبهء واحدى نه مراتب متعدّده و نيست مگر حدّ واحدى و آن ( حدّ واحد ) حدّ اعلى است نه حدودى متكثّره . پس اين ( استغراق جمع ) از اين جهت مانند استغراق مفرد ، معناى آن ( استغراق جمع ) متوقّف نشدن بر حدّ خاصّى است ، پس مىرود ( استغراق جمع ) به آخرين آحاد .
آرى ، فرق بين اين دو ( جمع و مفرد ) همانا اين ( فرق ) در عدم استغراق است . پس همانا عدم استغراق مفرد ، موجب مىشود ( عدم استغراق مفرد ) اكتفاء كردن بر يكى و عدم استغراق جمع ، موجب مىشود ( عدم استغراق جمع ) اقتصار كردن بر كمترين جمع و آن سه است .
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 239
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٢٣٩