موضوع مستقلّا و به تنهايى متعلّق خطاب و موضوع حكم باشد . بنابراين ، براى اتيان نسبت به هر فردى ، امتثال و بر عدم اتيان نسبت به هر فردى ، عدم امتثال و عصيانى مترتّب است . مثلا در « اكرم كلّ فقيه » اگر بيست نفر فقيه وجود دارد ولى مكلّف ده نفر را اكرام كرده و ده نفر را اكرام نكرده باشد ، مرتكب ده امتثال و ده عصيان شده است . « 1 »
589 - قسم دوّم از عامّ چيست و امتثال و عصيان در آن چگونه است ؟ ( 2 - العموم المجموعىّ . . . بالايمان بالجميع )
ج : مىفرمايد : عموم مجموعى بوده و عبارت است از اينكه حكم ، تعلّق بگيرد به همهء افراد عام به نحو مجموع . يعنى همهء افراد با لحاظ مجموع و اجتماع بودن ، موضوع حكم باشند .
مثل وجوب ايمان به امامان عليهم السّلام . پس امتثال حاصل نمىشود مگر با ايمان به هر دوازده امام عليهم السّلام . « 2 »
590 - قسم سوّم از عامّ چيست ، امتثال و عصيان در آن چگونه است ؟ ( العموم البدلىّ . . . ايّة رقبة شئت )
ج : مىفرمايد : عامّ بدلى بوده و عبارت است از اينكه هريك از افراد عامّ به نحو على البدل
هامش
( 1 ) - زيرا غرض مولى كه عبارت از اكرام هريك به نجو مستقلّ از ديگرى بوده ، نسبت به آنان كه اكرام صورت گرفته ، تحصيل شده پس امر نسبت به آنان ساقط شده و نسبت به افرادى كه اكرام صورت نگرفته ، تحصيل نشده ، پس امر نسبت به آنان آن ساقط نشده است .
( 2 ) - به عبارت ديگر ، امتثال با اتيان همهء افراد بوده ولى عصيان با ترك اتيان يك نفر هم صادق است . بنابراين ، اگر غرض مولى در « اكرم كلّ فقيه » تعلّق گرفته باشد به اكرام همهء فقها به نحو عامّ مجموعى ، آنوقت اگر مكلّف هر بيست نفر را اكرام كند ، امتثال حاصل شده است ولى اگر نوزده نفر را اكرام كند و تنها يك نفر را اكرام نكند ، اصلا امتثالى صورت نگرفته بلكه عصيان شده است . زيرا غرض مولى ، اكرام جميع بوده و نه فرد يا افرادى ، بنابراين ، غرض مولى حاصل نشده و مسقط امر نمىباشد .