معناى مجازى را از باب دلالت اقتضاء بدانيم . « 1 »
573 - خلاصهگيرى مصنّف از دلالت اقتضاء و مناط آن چيست ؟ ( و الخلاصة انّ . . . حقيقيّا او مجازيّا )
ج : مىفرمايد : ملاك در دلالت اقتضاء دو چيز است : الف : دلالت ، مقصود متكلّم باشد . ب :
كلام ، بدون اين دلالت يا صادق نبوده و يا صحيح نباشد . « 2 » و فرقى نيست در دلالت اقتضاء آنكه مقدّر ، لفظ باشد يا معنا و معنا نيز معناى حقيقى باشد كه مقدّر بوده يا معناى مجازى باشد .
هامش
( 1 ) - يعنى در « رايت اسدا يرمى » اگر گفته شود ؛ اين كلام به قرينهء « يرمى » دلالت بر « رجل شجاع » دارد ، دلالت اين كلام بر « رجل شجاع » به نحو دلالت منطوقى مطابقى است . ولى اگر گفته شود كلمهء « يرمى » قرينه است كه متكلّم از كلمهء « اسد » معناى مجازىاش يعنى رجل شجاع را اراده كرده كه آنوقت داخل در دلالت اقتضاء بوده و مقصود ما نيز همين معناى دوّم مىباشد .
( 2 ) - يكى از اين دو امر ، يعنى صحّت يا صدق كلام نه لزوما هر دو باشد . به عبارت ديگر ، صحّت و صدق به نحو « مانعة الخلوّ » شرط است . بنابراين ، دلالت اقتضاء خالى از اين نيست يا صدق كلام يا صحّت كلام و يا هر دو متوقّف برآن دلالت مىباشد .