( مثل اين قضيّه ) همانا وصف ربائب - به اينكه همانا اين ( ربائب ) در خانه شما هستند - براى اين است كه همانا آنان ( ربائب ) غالبا مىباشند ( ربائب ) اينچنين ( در خانهء شما ) و غرض از اين ( اللّاتى فى حجوركم ) اشعار به علّت حكم است . زيرا همانا ربائبى كه تربيت مىشوند ( ربائب ) در خانهها مىباشند ( ربائب ) همچون دختران .
و همانا اختلاف به هنگام مجرّد بودن قضيّه از قرائن خاصّه است . پس همانا ايشان ( اصوليّون ) اختلاف كردهاند ( اصوليّون ) در اينكه همانا مجرّد مقيّد كردن به وصف ، آيا دلالت مىكند ( مجرّد تقييد ) بر مفهوم - يعنى انتفاى حكم موصوف به هنگام انتفاى وصف - يا دلالت نمىكند ( مجرّد تقييد ) ؟ نظير اختلاف گذشته در مقيّد كردن به شرط . و در مسئله دو قول است : و مشهور ، قول دوّم است ، و آن ( قول دوّم ) عدم مفهوم است .
و سرّ در اختلاف ، برمىگردد ( سرّ ) به اينكه همانا تقييدى كه استفاده مىشود از وصف ، آيا آن ( تقييد ) تقييد براى خود حكم است - يعنى همانا حكم منوط به آن ( وصف ) است - يا همانا آن ( تقييد ) تقييد براى خود موضوع حكم يا متعلّق موضوع است به واسطهء اختلاف موارد ، پس مىباشد موضوع يا متعلّق موضوع ، آن ( موضوع يا متعلّق موضوع ) مجموع تشكيل شده از موصوف و وصف ؟
پس اگر باشد ( تقييد به وصف ) اوّلى ( تقييد حكم باشد ) پس همانا تقييد به وصف مىباشد ( تقييد به وصف ) ظاهر در انتفاى حكم به هنگام انتفاى آن ( وصف ) به مقتضاى اطلاق . زيرا همانا اطلاق ، اقتضا مىكند ( اطلاق ) - بعد از فرض منوط بودن حكم به وصف - منحصر بودن آن ( حكم ) را در اين ( وصف ) همانطورىكه گفتيم در مقيّد كردن به شرط .
و اگر باشد ( تقييد به وصف ) دوّمى ( قيد براى موضوع يا متعلّق موضوع ) پس همانا تقييد نمىباشد ( تقييد ) ظاهر در انتفاى حكم به هنگام انتفاى وصف . زيرا همانا اين
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 126
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص١٢٦