522 - قول شافعى در « فى الغنم السائمة زكات » چه بوده و نظر مصنّف چيست ؟ ( فما عن بعض . . . لا وجه له قطعا )
ج : مىفرمايد : اينكه از بعضى از شافعيّه نقل شده كه قضيهء وصفيّه « فى الغنم السّائمة زكات » دلالت دارد بر عدم زكات در ابل معلوفه ، سخنى نادرست بوده و قطعا وجهى براى اين سخن نيست . « 1 »
هامش
موضوع در منطوق باشد . مثل « اكرم رجلا عالما » دلالت نمىكند بر « لا تكرم امرأة عالمة » يا « لا تكرم امرأة جاهلة » و اثباتا مثل آنكه منطوق كلام عبارت از نفى حكم باشد و مفهوم ، اثبات حكم از غير موضوع در منطوق باشد . مثل « لا تكرم رجلا جاهلا » دلالت نمىكند بر « اكرم امرأة عالمة » يا « اكرم امرأة جاهلة » . چرا كه در هر دو صورت ، موضوع در مفهوم عوض شده است .
( 1 ) - زيرا گفته شد ؛ موضوع در مفهوم بايد باقى بوده و محفوظ بماند . در صورتى كه « ابل معلوفه » صورتى از عموم و خصوص من وجه بوده كه نه موضوع و نه وصف هيچكدام باقى نيست . بلكه انتفاى حكم زكات براى « ابل معلوفه » از باب سالبه به انتفاى موضوع مىباشد و نه از باب مفهوم داشتن جملهء وصفيّه . بنابراين ، آنچه را كه غزالى در « المنخول / 222 ، كتاب المفهوم » از شافعى نقل مىكند مبنى بر اينكه وصف ، داراى مفهوم بوده و كلام نبوى « فى سائمة الغنم زكات » دلالت بر عدم وجوب زكات در ابل معلوفه دارد صحيح نبوده و وجهى براى آن نيست .