509 - با تقديم ظهور شرط بر ظهور جزاء چه اتّفاقى افتاده و نتيجهء آن چيست ؟ ( و عليه لا يستقيم . . . اساطين العلماء الاعلام )
ج : تقديم ظهور شرط موجب مىشود تا براى جزاء ظهورى در وحدت مطلوب منعقد نشده و اين نوع جملات شرطيّه داراى دو ظهور متعارض نباشند . به عبارت ديگر ، از مقام تعارض بين دو ظهور خارج شده بلكه ظهور شرط در تعدّد ، رافع براى ظهور جزاء در وحدت مطلوب مىباشد . زيرا ظهور جزاء در وحدت وقتى است كه ظهور شرط در تعدّد ساقط شود يا ظهورى در تعدّد نداشته باشد . ولى با وجود ظهور شرط در تعدّد ، ظهورى براى جزاء در وحدت مطلوب منعقد نمىشود .
نتيجه آنكه ، قاعده ، عدم تداخل اسباب كه مذهب و نظر بزرگان و مشهور از علماى اعلام بوده مىباشد . « 1 »
هامش
( 1 ) - البته اقوالى ديگر هم وجود دارد : الف . قول به تفصيل بين اينكه اسباب از جنس واحد باشد مثل « اذا بلت فتوضا » و كسى چند بار بول كند كه در اينجا قائل به تداخل اسباب شده و يك وضوء براى بولهاى متعدّد كافى است و اينكه اسباب از اجناس مختلفه باشد مثل « اذا بلت فتوضا » و « اذا نمت فتوضّأ » كه بول و نوم دو جنس مختلف هستند . بنابراين ، بايد قائل به عدم تداخل شد و براى هريك از بول و نوم بايد وضوى جداگانه گرفت . ابن ادريس حلى در « السرائر 1 / 258 كتاب الصّلاة ، احكام السّهو و الشّكّ » .
ب . قول به تفصيل بين اينكه اسباب شرعيّه از نوع معرّفات باشد كه لازمهاش تداخل و يا از نوع مؤثّرات باشد كه لازمهاش عدم تداخل مىباشد چنانچه شيخ انصارى در « مطارح الانظار / 175 » آن را نسبت به فخر المحقّقين داده و فاضل نراقى را نيز تابع وى دانسته است . البته شرح اين دو قول در شرح كفاية الاصول در مبحث مفهوم شرط آورده شده است .