1 - مطلق و مشروط است
همانا واجب وقتى مقايسه شود وجوب آن ( واجب ) به چيز ديگرى كه خارج از واجب است ، پس آن ( واجب ) خارج نمىشود ( واجب ) از يكى از دو نحو :
1 - اينكه مىباشد وجوبش ( واجب ) متوقّف بر اين شىء ( خارج از واجب ) و اين يعنى شىء [ مىباشد ] اخذ شده در وجوب واجب به نحو شرطيّت ، همچون وجوب حجّ در قياس به استطاعت . و اين ( واجبى كه وجوبش متوقّف بر مقدّمات بوده ) همان است كه ناميده شده به واجب مشروط ، به خاطر مشروط بودن وجوبش ( واجب مشروط ) به حاصل شدن اين شىء ( مقدّمه ) خارج . و براى همين ( مشروط بودن وجوب به حصول مقدّمه ) واجب نيست حجّ مگر هنگام حاصل شدن استطاعت .
2 - اينكه باشد وجوب واجب غير متوقّف بر حصول اين شىء ديگر . همچون حجّ در قياس به پيمودن مسافت ، و اگرچه متوقّف است وجود آن ( واجب ) بر اين حصول شىء ديگر . و اين ( واجبى كه وجوبش متوقّف بر مقدّمات نبوده ) همان است كه ناميده مىشود به واجب مطلق ، زيرا همانا وجوب آن ( واجب ) مطلق است كه مشروط نيست به حاصل شدن اين شىء ( مقدّمه ) خارج . و از اين ( واجب مطلق ) است نماز در قياس به وضو و غسل و ساتر و مانند اينها .
نكات دستورى و توضيح واژگان
الخاتمة الخ : كلمه « الخاتمة » مبتدا و مقصود ، خاتمه مباحث امر بوده و جار و مجرور « فى تقسيمات الواجب » خبر مىباشد .