برمىگردد .
كما يحصل بالفرد الواحد : ضمير در « يحصل » به امتثال برمىگردد .
يحصل بالافراد المجتمعة الوجود : ضمير در « يحصل » به امتثال برگشته و كلمهء « المجتمعة » صفت « الافراد » بوده و كلمه « الوجود » نايب فاعل « المجتمعة » مىباشد .
شرح ( پرسش و پاسخ )
348 - با توجه به احتمال وجوه سهگانه در كلام مولى ، آيا ظهور اطلاقى صيغهء افعل در كلام مولى ، مقتضى كداميك از اين وجوه بوده و امتثال آن چگونه است ؟ ( و لا شكّ انّ . . . و غرض المولى )
ج : مىفرمايد : شكّى نيست كه دو وجه آخرى نيازمند به بيان اضافهتر « 1 » بر مفاد صيغه مىباشد . بنابراين اگر مولى كلامش را مطلق آورد و مقيّد به يكى از دو وجه نكرد « 2 » و در مقام بيان بود ، بايد گفت : اطلاق كلامش ، دليل برآن است كه وجه اوّل را اراده كرده است . « 3 » و بنا بر اينكه مقتضاى اطلاق كلام مولى ، دليل بر ارادهء وجه اوّل بوده ، آنوقت ، امتثال امر او به واسطهء وجود اوّل حاصل مىشود ولى وجود دوّم ضرر به امتثال نمىزند « 4 » همانطورىكه اثرى نيز در امتثال و غرض مولى
هامش
( 1 ) - يعنى كلامش را مقيّد نكرد به شرط لا كه در وجه دوّم بود و به شرط شىء كه در وجه سوّم بود .
( 2 ) - يعنى وجه دوّم كه به شرط لا و وجه سوّم كه به شرط شىء بود .
( 3 ) - زيرا وجه اول ، لا به شرط بود يعنى مقيّد به قيدى نبود كه همان معناى اطلاق مىباشد .
( 4 ) - زيرا معناى اطلاق يعنى صرف وجود دادن به طبيعت بدون شرط لا و شرط شىء . و وقتى