فلا يفرض الّا الخ : ضمير نايب فاعلى در « يفرض » به اطلاق برمىگردد .
شرح ( پرسش و پاسخ )
324 - هر واجبى بعد از تعلّق امر به آن در واقع ، به چند قسم تقسيم شده و اين تقسيم چه ناميده مىشود به چه دليل ؟ ( ثمّ انّ . . . و الجهل بالحكم )
ج : و مىفرمايد : هر واجبى بعد از ثبوت وجوب و تعلّق امر به آن ، تقسيم مىشود به واجبى كه اتيانش در خارج يا به قصد امر و يا بدون قصد امر مىباشد . « 1 » چنانچه تقسيم مىشود به معلوم الوجوب و مجهول الوجوب . « 2 » اين تقسيمات را تقسيمات ثانويّهء واجب مىنامند . زيرا اين تقسيمات از لواحق حكم و بعد از فرض ثبوت وجوب در واقع است . چرا كه قبل از تحقّق حكم ، معنا ندارد نماز را با قصد امر اتيان كرد . به دليل اينكه در زمانى كه امر ، تعلّق به نماز نگرفته ، امرى نيست تا فرض شود قصد امتثال آن امر ، چنانچه تا امرى نباشد معنا ندارد فرض علم يا جهل به وجوب واجب .
325 - اطلاق و تقييد در تقسيمات ثانويّه واجب ممكن است يا خير « 3 » چرا ؟ ( و فى
هامش
( 1 ) - يعنى وقتى شارع فرمود : « اقيموا الصّلاة » و نماز مأمور به واقع شد و متعلّق امر قرار گرفت مىتوان گفت : نمازى را كه امر به آن شده است آيا بايد با قصد امتثال امرش اتيان كرد يا بدون قصد امتثال امر اتيان كرد ؟ يعنى خود عمل بدون فرض تعلّق امر ، منقسم به اين اقسام يعنى با قصد امتثال و بدون قصد امتثال نمىشود .
( 2 ) - يعنى تا شارع نفرمايد : « اقيموا الصّلاة » و نماز را واجب نفرمايد نمىتوان گفت : نماز معلوم الوجوب و نماز مجهول الوجوب . چرا كه علم و جهل به وجوب بعد از وجود امر معنا دارد .
( 3 ) - البتّه منظور از اطلاق و تقييد در تقسيمات ثانويه ، قصد امر مىباشد .