هى الّتى تسقط اوامرها بمجرّد وجودها : ضمير « هى » به توصّليّات و ضمير در « اوامرها » و « وجودها » به « الّتى » كه به معناى « واجبات » بوده برمىگردد .
و ان لم يقصد بها القربة : ضمير در « لها » به واجبات برمىگردد .
و نحو ذلك : مشار اليه « ذلك » امور ذكر شده يعنى انقاذ غريق و غيره مىباشد .
كان مشهورا عند القدماء : ضمير در « كان » به « تعريف آخر » برگشته و اين عبارت صفت براى « تعريف آخر » مىباشد .
و هو انّ التوصّلى الخ : ضمير « هو » به تعريف آخر برمىگردد .
ما كان الدّاعى للامر به معلوما : ضمير در « به » به ماء موصوله كه به معناى « واجب » بوده برمىگردد .
و فى قباله التّعبّدىّ و هو : ضمير در « قباله » به توصّلى و ضمير « هو » به تعبّدى برمىگردد .
ما لم يعلم الغرض منه : ضمير در « منه » به ماء موصوله كه به معناى « واجب » بوده برمىگردد .
و انّما سمّى تعبّديّا : ضمير نايب فاعل در « سمّى » به تعبّدى برگشته و كلمهء « تعبّديّا » مفعول دوّم مىباشد .
ليس الّا التّعبّد الخ : ضمير در « ليس » به « الغرض الدّاعى » برمىگردد .
و لكنّ التّعريف غير صحيح : مقصود از « التّعريف » تعريف ديگر كه مشهور نزد قدماء بوده مىباشد .
الّا ذا اريد به اصطلاح ثان : ضمير در « به » به تعريف مشهور نزد قدماء برگشته و كلمهء « ثان » در اصل « ثانى » بوده و اعلال « قاض » در آن شده و صفت « اصطلاح » كه نايب فاعل « اريد » بوده مىباشد .
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 512
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٥١٢