لا تدلّ الّا الخ : ضمير در « لا تدلّ » به صيغه برمىگردد .
فهى بطريق اولى لا تصلح : ضمير « هى » و ضمير در « لا تصلح » به صيغه برمىگردد .
الّذى هو مفهوم اسمىّ : ضمير « هو » مبتدا و به « الوجوب » برگشته و كلمهء « مفهوم » خبر و كلمهء « اسمىّ » صفت آن بوده و جمله « هو مفهوم اسمىّ » صلهء « الّذى » و « الّذى » هم صفت « الوجوب » مىباشد .
و كذا النّدب : مشار اليه « ذا » وجوب بوده و مقصود آن است كه ندب هم همچون وجوب بوده كه صيغه ، صلاحيت دلالت كردن ندارد بر ندبى كه مفهوم اسمى است .
و على هذا : مشار اليه « هذا » خارج بودن ندب و وجوب از مدلول صيغه مىباشد .
فالمستعمل فيه الصّيغة : كلمهء « المستعمل » مبتدا و جار و مجرور « فيه » متعلّق به آن و كلمهء « الصّيغة » نيز نايب فاعل بوده و خبر اين مبتدا كلمهء « واحد » مىباشد .
الوجوب و النّدب : بدلهاى « كلا الحالين » مىباشند .
واحد لا اختلاف فيه : كلمهء « واحد » خبر و عبارت « لا اختلاف فيه » صفت آن و ضمير در « فيه » به مستعمل فيه برمىگردد .
و استفادة الوجوب الخ : كلمهء « استفادة » مبتدا و اضافه به « الوجوب » شده و خبرش « انّما هى الخ » مىباشد . اين عبارت جواب سؤال مقدر است « اگر مستعمل فيه در صيغه امر چه در حال وجوب و چه ندب يكى است پس دلالتش بر وجوب چگونه است ؟ »
على تقدير تجرّدها : ضمير در « تجرّدها » به صيغه برمىگردد .
انّما هى به حكم العقل : ضمير « هى » به « استفادة الوجوب » برمىگردد .
اذ هو من الخ : ضمير « هو » به وجوب برمىگردد .
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 488
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٤٨٨