عقل استفاده مىشود .
292 - توضيح و دليل ظهور صيغهء امر در وجوب به حكم عقل چيست ؟ ( و شأنها فى . . .
بوجوب الطّاعة )
ج : مىفرمايد : شأن و جايگاه صيغهء امر از جهت ظهورش در وجوب همچون مادّه و لفظ امر است . در آنجا گذشت كه وجوب ، مستفاد از لفظ نمىباشد بلكه از حكم عقل به لزوم اطاعت امر مولى و وجوب برانگيخته شدن از بعث و تحريك او مىباشد . دليل حكم عقل نيز آن است كه عقل حكم مىكند به اقتضاى حقّ مولويّتى كه مولى بر عبد دارد ، بر عبد لازم است كه از بعث مولى ، منبعث شده و دستور او را اطاعت كند تا وقتى كه مولى اجازهء ترك به او نداده است . « 1 » بنابراين صيغهء امر اگر مجرد از قرينه باشد ، شأنش آن است كه از مصاديق و مواردى است كه عقل حكم به وجوب اطاعت مىكند . « 2 »
هامش
( 1 ) - يعنى همانطور كه در مادّهء امر گفته شد وضع براى طلب عالى از دانى شده و در استعمال هم به همين معنا استعمال مىشود ولى ظهورش در وجوب به حكم عقل به جهت رابطهء مولى و بنده مىباشد در اينجا نيز صيغهء امر ، وضع براى نسبت طلبيّه شده و هميشه در همين معنا استعمال مىشود ولى ظهور و دلالتش بر وجوب به واسطهء حكم عقل به جهت لزوم اطاعت عبد از مولى در رابطهء با اقتضاى عقلى اين ارتباط يعنى مولويّت و عبوديّت مىباشد .
( 2 ) - محقق خراسانى اين بيان را در جهت تاييد تبادر وجوب از صيغهء افعل و اينكه صيغهء افعل وضع براى وجوب شده است مىآورد . « كفاية الاصول 1 / 103 آنجا كه مىفرمايد : و يؤيده ( تبادر ) عدم صحة الاعتذار عن المخالفة باحتمال ارادة النّدب مع الاعتراف بعد دلالته عليه مجال او مقال » .