شأنه ان يكون الخ : ضمير در « شأنه » به امر برگشته و كلمهء « شأنه » مبتدا و عبارت « ان يكون الخ » تأويل به مصدر رفته و خبر و اين مبتدا و خبر نيز خبر براى « الامر » مىباشد .
شرح ( پرسش و پاسخ )
291 - آيا صيغه افعل ظهور در وجوب دارد يا در استحباب يا در اعمّ يا در هيچكدام « 1 » و اگر ظهور دارد ، ظهورش چگونه بوده « 2 » و نظر مصنّف چيست ؟ ( اختلف الاصوليّون . . . اظهر افراده )
ج : مىفرمايد : اصوليون در اينكه صيغهء امر ، ظهور در وجوب دارد يا نه و اگر دارد كيفيّت و منشأ اين ظهور چيست ، اختلاف دارند و اقوالى است و اين اقوال و اختلاف شامل مىشود صيغهء افعل و شبيه آن و آنچه را كه در معناى آن مىباشد .
1 - ظهور در وجوب دارد و منشأ ظهورش هم وضع واضع مىباشد . « 3 »
2 - ظهور در وجوب دارد و منشأ ظهورش انصراف طلب به فرد اكمل است . « 4 »
هامش
( 1 ) - در معناى صيغه امر گذشت كه وضع براى نسبت طلبيّه شده است . در اينجا بحث مىشود آيا ظهور در نسبت طلبيهء وجوبيه يا استحبابيّه يا مطلق طلب دارد ؟
( 2 ) - زيرا ظهور اعمّ از حقيقت است . يعنى ممكن است لفظى ظهور در يك معنايى داشته باشد ولى وضع براى آن نشده باشد بلكه ظهورش به دليل ديگرى باشد و ممكن است ظهورش به واسطهء وضع واضع باشد .
( 3 ) - يعنى واضع لغت عرب ، صيغهء افعل را وضع نموده براى دلالت كردن بر وجوب و دليل آن تبادر مىباشد « كفاية الاصول 1 / 103 » و « قوانين الاصول 1 / 83 » نسبت داده آن را به مشهور و « معالم الدين / 48 » بنابراين استعمالش در ندب محتاج به قرينه بوده و به نحو مجاز مىباشد .
پس وجوب ، قيد موضوع له مىباشد . يعنى موضوع له صيغهء امر عبارت از طلب وجوبى است .
( 4 ) - يعنى وضع براى وجوب نشده است ولى انصراف به وجوب كه اكمل افراد است دارد به اين