شرح فارسى كفاية الاصول مرحوم آخوند خراسانى — صفحة 484
. . . . . . . . . . كلام در اصالة الصحة مىباشد فرق اصالة الصحة و قاعده فراغ آنست كه قاعده فراغ جارى است نسبت به عملى كه صادر مىشود از مكلفى كه شك در آن عمل دارد كما آنكه گذشت و مورد اصالة الصحة عمل غيره است و قاعده اصالة الصحة لازم ندارد كه بعد از فراغ از عمل باشد بلكه در حين عمل ، عمل غير را حمل بر صحت لازم است نظير آنكه شخصى مشغول صلاة بر ميت است و شك در آن صلاة شود كه آيا آن صلاة صحيح است از حيث قرائت يا آنكه ميت مقلوب است و غير آنهائى كه شك در اصل صلاة مىباشد در اين موارد بلا اشكال آن صلات حمل بر صحت مىشود . [ در قاعدة اصالة الصحة و معنى و چهار مدرك آن ] و اما مدرك اصالة الصحة چند وجه گفته شده است اول آنكه اصالة الصحة مقابل فعل قبيح است و حمل بر قبيح نشود اين از معنى آيات و روايات استفاده مىشود نظير آيه شريفه اجْتَنِبُوا كَثِيراً مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ و قوله تعالى قولوا للناس حسنا به ضميمه تفسيرى كه از امام عليه السّلام وارد شده است و نقل از كافى شده است قوله عليه السّلام لا تقولوا الا خيرا و همچنين قوله عليه السّلام كذب سمعك و بصرك عن اخيك فان شهد عندك خمسون قسامة انه قال و قال لم اقله فصدقه و كذبهم و مراد از تصديق حمل بر صدق است كه آن شخصى كه منكر است كلامش را حمل بر صدق و راستى نمايند نه آنكه ترتيب آثار واقع برآن داده شود چون مسلم است اگر پنجاه نفر شهادت بر خلاف قول آن شخص دادند بلا اشكال قول آن پنجاه نفر مقدم است ولى دستور شرع آنست كه كلام گوينده را حمل بر صحت نمايند نه بر قبيح نه آنكه آثار واقع را بر آنها ثابت نمايد و اصالة الصحة به اين معنائى كه ذكر شد مراد ما نمىباشد و مخصوص بمؤمن است و جارى نمىشود در حق غير مؤمن از فرق مسلمين فضلا بر كافرين چون اين معنى از حقوق مؤمنين مىباشد نه غير مؤمن . دوم اصالة الصحة در مقابل فساد است و اين معنى ترتيب آثار واقع است بر