. . . . . . . . . .
شرح
شرعيه در شبهات موضوعيه مثل با قاعده تجاوز و قاعدهء فراغ و اصالة الصحة عمل غير و قاعده يد آيا استصحاب در اين موارد مقدم است يا نه .
اما معناى قاعده فراغ يا تجاوز آنست كه بنا گذاشتن بر صحت عملى كه صادر شده است از نفس مكلف اين معنى ناميده مىشود قاعده فراغ و بنا گذاشتن بر صحت عملى كه صادر شده است از غير اين بناء ناميده شده است اصالة الصحة و اما قاعده تجاوز حكم بوجود شيئى كه مشكوك است مىشود بعد از دخول در شيئى كه مترتب است برآن و اما مدرك اصل قاعده تجاوز بعد از اتفاق علماء برآن بلكه بناء عقلاء و سيره آنها برآن قاعده - قوله عليه السّلام در صحيحه زراره است كه مىفرمايد اذا خرجت من شىء و دخلت فى غيره فشككت ليس بشيء و روايت ديگر معتبر اسماعيل بن جابر كل شيء شك فيه و قد جاوزه و دخل فى غيره فليمض عليه اشكالى نيست در آنكه مقدم است قاعده فراغ و تجاوز بر استصحاب و كلام در وجه تقدم است ظاهر از ادله قاعده تجاوز و فراغ آنكه از اماراتند به جهت آنكه شك در صحت عمل بعد از فراغ از آن عمل يا بعد از تجاوز از آن ناشى مىشود و ايجاد مىشود از احتمال غفلت و سهو مكلف به جهت آنكه ترك جزء يا شرط عمدا ترك آنها جمع نمىشود با اينكه مكلف در مقام امتثال و عمل مىباشد .
پس قهرا ترك آنها من باب غفلت يا سهو مكلف مىباشد و اصل عدم غفلت از اصول عقلائيه است و از اماراتى است كه ناظر بواقع مىباشد چون سيره عقلاء جارى است بر اينكه عملى را اگر مكلف ايجاد كرد و احتمال غفلت در آن باشد بناى عقلاء بر عدم اعتناى احتمال غفلت است و اخبارى كه وارد است در قاعده فراغ و تجاوز همچنين دال است بر اينكه آن قاعده از امارات است نه از اصول كه آن اصول مقرر شد براى شك مكلف در مقام عمل به جهت آنكه قوله عليه السّلام بلى قد ركع در خبر