شرح فارسى كفاية الاصول مرحوم آخوند خراسانى — صفحة 46
و اما ضرر غير العقوبة فهو و ان كان محتملا الا ان المتيقن منه فضلا عن محتمله ليس بواجب الدفع شرعا و لا عقلا ضرورة عدم القبح فى تحمل بعض المضار ببعض الدواعى عقلا و جوازه شرعا . جواب مصنف داده شد ايضا كما لا يخفى . [ غير ضرر اخروى ، لازم نيست دفع آن عقلا و شرعا ] قوله ضرر غير العقوبة الخ اما اگر احتمال ضرر ، ضرر غير عقوبت باشد يعنى ضرر دنيوى به اين معنى شيئى كه مشتبه است حرمت آن يا وجوب آن موجب ضرر دنيوى مىشود براى مكلف اگرچه عقاب اخروى ندارد در اين موارد ارتكاب شبهه تحريميه اگرچه احتمال ضرر دنيوى دارد براى مكلف الا آنكه ضرر يقينى دنيوى واجب نيست دفع آن شرعا و عقلا فكيف در جائى كه احتمال ضرر باشد و دليل شرعى و عقلى نداريم بر دفع ضرر دنيوى مطلقا مگر موارد خاصه مثل اعراض و نفوس و اموال فى الجملة . و از اين جهت است كه دليل بر حرمت ضرر دنيوى مطلقا نداريم انبيا و ائمه اطهار صلوات اللّه عليهم اجمعين در عبادتهاى آنها بعضى موارد موجب ضرر بدنى بر آنها بود مثل آنكه آنقدر مىايستادند بر قدمهاى خود حتى تتورم اقدامهم و نقل شده است حضرت يحيى عليه السّلام آنقدر گريه كرد حتى اثر گريه در وجه آن نمايان شد و همچنين حضرت يعقوب حتى ابيضت عيناه من الحزن و غير ذلك من الامثلة . قوله ضرورة عدم القبح الخ ضرورى است كه بناى عقلاء بر آنست كه تحمل مىكند بعض ضررهاى دنيوى را به واسطه بعض دواعى كه برآن دارند مثلا تجار و اهل حرفه ضررهاى زياد و مشقتهايى را قبول مىكند براى رسيدن به مقصد خود و اينها حرمت شرعى و يا عقلى ندارند