شرح فارسى كفاية الاصول مرحوم آخوند خراسانى — صفحة 369
. . . . . . . . . . قبل بود در نهار و الآن كه شك در آن مىباشد آن امساك استصحاب مىشود پس لازم و واجب است فتأمل . [ اشكال در قيد بودن زمان در موضوع مركب شرعى و تحقيق در آن ] مخفى نماند استصحاب زمان در جائى صحيح است كه زمان مجرد شرط تكليف و يا وضع و ظرف آن باشد على نحو كان تامه و اما اگر زمان قيد فعل باشد على نحو كان ناقصه استصحاب زمان مثبت است و صحيح نيست از اين جهت مرحوم شيخ و بعض اعلام ديگر چون استصحاب نهار موجب اصل مثبت است عدول كردند از استصحاب زمان باستصحاب حكم به اينكه مثلا در ماه مبارك رمضان وجوب امساكى كه واقع است در نهار قبلا ثابت بوده و الآن كما كان اين جهت ايضا دفع اصل مثبت را نمىنمايد به جهت آنكه استصحاب حكم اگر ممكن است اثبات كند كه امساك واقع است در نهار اگر اين قسم ممكن باشد پس ممكن است استصحاب نفس زمان بلكه استصحاب زمان كه موضوع است و سبب براى حكم مىشود مقدم بر استصحاب حكم است و اما اگر استصحاب زمان ممكن نيست كه اثبات كند امساك واقع شده است در نهار چون اين معنى از اصل مثبت است و بعدا بيان مىشود انشاءالله تعالى كه اصول مطلقا چه استصحاب يا غيره لوازم عقليه و عرفيه آنها حجت نيست و استصحاب وجوب امساك فى النهار لازم عقلى آن بقاء نهار است به اين معنى كه عقل حكم مىكند بعد از امر مولى بوجوب امساك واقع فى النهار كه نهار باقى است . اما استصحاب مصنف كه نه استصحاب زمان است و نه استصحاب حكم آن بلكه استصحاب فعل مكلف كه مقيد است به زمان آن را استصحاب نموده همچنانى كه بيان نموديم امساك قبل از يك ساعت مثلا واقع بود در نهار و الآن مثل سابق است استصحاب آن اين معنى اگرچه صحيح است لكن در تمام موارد جارى است مثلا كسى كه تأخير بيندازد صلاة ظهر و عصر را و شك در آن نمايد كه آيا نهار و روز باقى است يا نه