توضيح صغرى : معناى حقيقى بودن وصف اطلاق اين است كه وجوب واجب ، مشروط به هيچ امرى نباشد و از تمامى جهات مطلق باشد . و معناى حقيقى بودن وصف اشتراط اين است كه وجوب واجب از تمامى جهات مشروط باشد . بديهى است كه در اين صورت مصداقى براى واجب مطلق و مشروط باقى نمىماند . پس وصف اطلاق و اشتراط نسبى خواهند بود .
قوله : « ثمّ الظّاهر . . . » .
دربارهى قيودى كه در لسان ادلّه اخذ شدهاند اعمّ از آنكه به صورت شرط و يا غير شرط باشند دو نظريّه معروف وجود دارد .
« 1 »
1 ) نظريّه مشهور و مصنّف :
قيود به مفاد و مدلول هيأت رجوع مىكنند و به عبارت ديگر قيود ، قيد وجوب هستند . طبق اين نظريّه ، قبل از حصول قيد وجوب و طلبى نخواهد بود . ( مثل ان جائك زيد فاكرمه . در اين مثال ، ان جائك زيد شرط و فاكرمه جزاء است . اين جزاء از هيأت و مادّه تشكيل شده است . مفاد هيأت وجوب و مفاد مادّه كه اكرام باشد واجب و مأمور به است . عقيدهى مشهور اين است كه شرط - مجيىء زيد - قيد وجوب است . بنابراين قبل از مجيىء زيد ، وجوبى نيست .
بلكه وجوب بعد از مجيىء زيد محقّق مىشود ) .
دليل : ظهور . « 2 »
توضيح :
ظاهر جمله شرطيّه بحسب فهم عرف رجوع قيد و شرط به مفاد هيأت است و لذا متفاهم عند العرف در مثال مذكور اين است كه وجوب اكرام مترتّب بر مجيىء زيد مىباشد و مجيىء قيد براى وجوب است .
2 ) نظريّه منسوب به مرحوم شيخ :
قيود به مفاد و مدلول مادّه رجوع مىكنند و به عبارت ديگر قيود ، قيد واجب هستند . طبق اين نظريّه ، قبل از حصول قيد وجوب
هامش
( 1 ) - ر ك : فوائد الاصول ، ج 1 ، ص 179 .
( 2 ) - ر ك : نهاية الدرايه ، ج 1 ، ص 177 .