شرح فارسى كفاية الاصول مرحوم آخوند خراسانى — صفحة 54
ثم لا ريب فى قيام الطرق و الامارات المعتبرة بدليل حجيتها و اعتبارها . بودن صوم براى كسى كه مشاهده هلال نموده و ماهرا ديده مىباشد ولى بااينحال واجب است براى كسانى كه ثابت بشود نزد آنها ماه رمضان [ اشكال بر مصنف كه قطع موضوعى طريقى ممكن نيست ] مخفى نماند قطع به تمام موضوع طريقى ممكن نيست بجهة آنكه نظير جمع بين متناقضين مىباشد چون معناى گرفتن قطع بنحو انكشاف و طريقيت بخارج آنست كه منكشف و واقع دخيل است در تحقق حكم و معناى آنكه تمام موضوع است يعنى واقع دخيل در آن نيست و اين قطع تمام موضوع است سواى آنكه مطابق واقع باشد يا نباشد و حاصل آنكه قطع موضوعى على نحو صفة خاصه چه تمام موضوع و چه جزء موضوع واقع دخيل نيست و اما على طريقيت و كاشفيت چه جزء موضوع و چه تمام موضوع منكشف و واقع دخيل است در آن پس اقسام قطع موضوع سه قسم مىشود كه با قطع طريقى چهار قسم مىشود كما لا يخفى قوله ثم لا ريب فى قيام الخ فرق بين طرق و امارات آنست كه دليلى كه حكم شرعى را اثبات مىكند آن را طريق مىنامند و دليلى كه موضوع شرعى را اثبات مىكند آن را اماره مىنامند مخفى نماند بر آنكه اصل اولى در هر حكمى از احكام شرعيه يا موضوع حكمى يا متعلق آنها بايد با قطع ثابت شود چون حجيت آن ذاتى است كما آنكه گذشت و اگر بحجة ديگر كه حجيت آن ذاتى نيست بخواهيم ثابت كنيم دليل مىخواهد اما قطع طريقى بدون قطع موضوعى پس اشكالى در آن نيست كه طرق و امارات و اصول محرزه نظير قاعده فراغ و اصالة الصحة و غيره جاى قطع طبيعى را مىگيرند چه در اثبات تكليف و چه در سقوط تكليف مثلا همچنان كه اگر قطع پيدا كرديم بوجوب صلاة جمعه همچنين اگر خبر