هذا بعض الكلام مما يناسب المقام و اما بيان حكم الجاهل من حيث الكفر و الاسلام فهو مع عدم مناسبة خارج عن وضع الرسالة .
شرح
الناس كه در آنها بيان شده نظر بقول بعضى نمىشود كه گفته جاهل قاصر در اعتقاديات نداريم لكن جاهل قاصر معذور است و معاقب نمىشود بر عدم اعتقادش در اصول دين اگر معاند نباشد و انقياد و عقد قلب داشته باشد اجمالا بر واقعيات در جائى كه احتمال در واقع بدهد .
مدرك آنها آنست كه عموماتى كه در كتاب و سنت است دال بر حصر مكلفين در مؤمن و كافر بانضمام خلود كافرين در جهنم و حكم عقل به آنكه جاهل قاصر قبيح است عقاب او و شخص عاجز از اصول دين متمكن از تحصيل آن مىباشد و لو يك لحظه التفات به حق داشته باشد و بعدا غافل باشد و عقاب او در اين حال مانعى ندارد و از اين جهت ادعى اجماع شده از غير واحد در مسئله تخطئه و تصويب آنكه مخطى فى العقائد غير معذور است .
جواب آنكه شناختى بوجود جاهل قاصر و آنكه ممكن است عمرى تحصيل علم كند در اعتقادات ولى چون استعداد ندارد غير سد بعلم و مورد اجماع مجتهدى مىباشد كه در مقدمات تقصير نموده
قوله هذا بعض الكلام الخ .
اين مختصر بعض در اصول دين مىباشد و اما بيان حكم جاهل از جهت كفر و اسلام او با آنكه مناسبت ندارد خارج از وضع رساله است اما جاهل مقصر بلا اشكال كافر است بنا بر بيان بعض اعلام چون تقصير در اصول دين نموده و لذا معاقب است و همچنين آثار كفر مثل نجاست و عدم مناكحه و توارث و غيره بر او ثابت است و اما جاهل قاصر ايضا لا اشكال فى كفره چون اظهار شهادتين در جائى موجب اسلام است كه احتمال اعتقاد در آن باشد و با يقين بانتفاء اعتقاد اسلامى