. . . . . . . . . .
شرح
بعد فرموده مگر كسى كه نظر و استدلال را واجب بداند وجوب تعبدى استقلالا يا وجوب شرطى شرعى براى ايمان بداند ولى ظاهر آيات و اخبار خلاف آنست و وجوب نظر و استدلال وجوب مقدمى است براى مقدمات عقليه و حق آنست كه شيخنا الانصارى قدس سره فرموده كه در اصول دين علم و يقين مىخواهيم و لو از تقليد و ياد گرفتن پاى منبرها و از پدرها و مادرها باشد و دليل بر اين مدعى اولا ظاهر وجوب نظر و استدلال كه استفاده مىشود از آيات و اخبار وجوب مقدمى و شرعى است كما آنكه مرحوم شيخ انصارى قدس سره استفاده نمودند .
و ثانيا نظر و استدلال بعضى اوقات موجب قطع و يقين نمىشود و به جهت كثرت شبهات و تشكيكات بخصوص شيطان در اين موارد فرصت پيدا مىكند براى اغواء و ثالثا سيره علما قديما و حديثا بلكه سيره ائمه عليهم السّلام دلالت مىكند كه مجرد اعتقاد و يقين كافى است در اصول دين و يك جا شنيده نشده كه رد كنند كسى را كه اعتقاد دارد بدون دليل كه كافر است و مسلمان نيست بخصوص مواردى كه عرض عقيده و اعتقاد خود را بيان مىنمودند نظير عبد العظيم حسنى عليه السّلام و غيره
و حاصل آنكه سيره معامله و مودت علما قديما و حديثا و ائمه اطهار صلوات اللّه عليهم با مردم مسلمان دليل است كه مجرد اعتقاد جازم كافى است در اصول دين و لو اين اعتقاد تقليدى باشد
و رابعا اگر ما لازم بدانيم برهان و استدلال را در اصول دين و آنكه هركسى علم و يقين بايد پيدا كند و از تقليد و قول غير او مسلمان و مؤمن نيست بلكه كافر است لازم مىآيد اكثر مردم عوام كافر باشند بلكه همه آنها الا قليلى از آنها آية اللّه شيخ محمد تقى بروجردى رضوان اللّه عليه كه يكى از مقررى بحث استاد الفقهاء المجتهدين مرحوم آقا ضياء الدين عراقى مىباشد در نهاية الافكار در باب حجية ظن فرموده