. . . . . . . . . .
شرح
در تعليقه و حاشيه ايشان بر معالم و برادر ديگرش شيخ فاضل صاحب فصول قائل به آن شدند و اختيار نموده مصنف
قول سوم را كه حجيت ظن است چه بواقع و چه طريق بواقع باشد و مصنف تبعيت نموده است شيخ خودش را يعنى مرحوم شيخ انصارى را كه ايشان هم قائل است بقول سوم و تحقيق در اين مسئله آنست كه شبههاى نيست همت عقل در تمام حالات تحصيل امن از عقابست كه از تكاليف معلومه بر مخالفت آن تكاليف مىباشد و در تمام حالات تابع امن از عقاب مىباشد كما آنكه شبههاى نيست در استقلال عقل در آن چيزى كه مؤمن است از عقاب شرعى در اينكه هرچه را كه قطع به آن پيدا مىشود كه مؤمن عقابست در حال انفتاح چه قطع بواقع باشد و چه قطع بطريق همچنين ظن بمؤمن از عقاب حجت است در حال انسداد چه ظن بطريق باشد و چه ظن بواقع جزما و ايضا مؤمن در حال انفتاح آن قطع است به آوردن مكلف به واقعى نه به آن تكليفى كه مقيد بعلم باشد و علم جزء آن تكليف يا شرط به آن تكليف باشد و واقعى كه مؤداى طريق و متعلق طريق باشد اين كلام رد است بر صاحب حاشيه كه قائل است واقعى كه مؤداى طريق است لازم است آوردن آن نه مطلقا كما آنكه بيان مىشود .
و حاصل آنكه قطع بواقع قطع طريقى است شرعا و عقلا نه قطع موضوعى است و اگر در جائى كه قطع نباشد آوردن آن واقعى كه جعل شرعى دارد آن را بايد عمل كند مثل ظن انسدادى و همچنانى كه حجيت قطع فرقى بين قطع بواقع يا طريق بواقع نيست همچنين حجيت ظن فرقى بين ظن بواقع يا بطريق واقع نيست و در تمام آنها حجت است .