نعم لو كان معناه نفى الحكم الناشى من قبله العسر كما قيل لكانت قاعدة نفيه محكمة على قاعدة الاحتياط لان العسر حينئذ يكون من قبل التكاليف المجهولة فيكون منفية بنفيه
شرح
تكليفيه و وضعيه و شامل اين موارد مىشود ولى ادله عسر و حرج و ضرر نفى آنها را نموده است يعنى نفى موضوع باعتبار نفى حكم كه فرموده است لا ضرر و لا ضرار و ما جعل عليكم فى الدين من حرج و در اين موارد نفى موضوع باعتبار نفى حكم است ولى ما نحن فيه را شامل نمىشود و حكومت ندارد بر احتياطى كه موجب عسر و حرج است چون در ما نحن فيه احتياط به حكم عقل است و عسرى كه لازم مىآيد در متعلق تكليف نيست بلكه به واسطه جمع بين محتملات است احتياطا
جواب از مصنف آنكه اگرچه ضرر و عسر از جهت امر خارج كه حكم عقل است بامتثال احتياط پيدا شده ولى منشأ اين احتياط فعلى بودن تكاليف واقعيه است كه فعلا مجهول است و فعليت تكاليف واقعيه كه برداشته شد به واسطه ادله ضرر و عسر وجوب احتياط ايضا برداشته مىشود و اين بيان همان كلام مرحوم شيخ است كه مىآيد .
قوله نعم لو كان معناه .
بله اگر معناى نفى ضرر و نفى عسر نفى حكم باشد آن حكمى كه ضرر و عسر از آن پيدا مىشود كما آنكه گفته شده است گوينده مرحوم شيخ مرتضى انصارى مىباشد در اين حال قاعدهء نفى ضرر و عسر محكم است بر قاعده احتياط كما آنكه آن قاعده محكم است بر ادله اوليه به جهت آنكه عسر و ضرر از قبل تكاليف مجهوله پيدا شده است پس تكاليف مجهوله منفى است بنفى عسر و ضرر و آن تكاليف برداشته مىشود قبلا گذشت كه حق همين است