و ان كان ربما يوجب موافقته استحقاق المثوبة
شرح
به آن مىكند كه مصلحت دارد و يا مفسده دارد و اقتضاء ايجاد آن يا ترك آن در آن مىباشد .
دوم مرتبهء انشاء يعنى بعد از ملاحظهء آن فعل مصلحت دارد انشاء وجوب مىكند برآن و اگر مفسده دارد انشاء حرمت مىكند برآن اين انشاء انشاء قانونى است كه ملازمهء اراده و كراهت فعلى نيست و از اين جهت است كه ممكن است احكام انشائيه مختلف بر شىء باشد .
مرتبه سوم مرتبهء فعليت است به اين معنى كه مولا بعث و زجر مىكند به طرف حكم و حقيقتا حكم را مىخواهد از عبد ولى حجت براى عبد تمام نشده است كه اگر مخالفت بشود عقابى در آن نيست و بعد از آنى كه حجت براى مكلف تمام شد چه حجت ذاتى باشد مثل قطع يا غير ذاتى مثل امارات و اصول در اين مورد .
چهارم تكليف منجز مىشود و تكليف منجز آن تكليف فعلى است كه بر حجت براى مكلف تمام بشود از اين جهت است كه مصنف مىفرمايد تكليف مادامىكه به مرتبه بعث و زجر نرسد فعلى نمىشود يعنى قبل از فعليت كه تكليف اقتضائى يا انشائى قطع به آنها اثرى براى مكلف ندارد و تكليف فعلى مادامىكه به مرتبه تنجيز نرسيده است استحقاق عقاب بر مخالفت آن ندارد بله بعد از تنجيز عقاب برآن مترتب است در مخالفت آن .
قوله و ان كان ربما يوجب و موافقته الخ اگرچه قبل از تنجيز تكليف مكلف امتثال احتمالى نمود استحقاق ثواب انقيادى به او خواهند داد .