الذى هو من أعظم العوالم الربوبية و هو ام الكتاب ينكشف عنده الواقعيات على ما هى عليها كما ربما يتفق لخاتم الانبياء و لبعض الاوصياء و كان عارفا على الكائنات كما كانت و تكون .
شرح
خداى تعالى بر آمدن عذاب براى قوم يونس و بعد آن را برداشت و امثال آن و بداء در تكوينيات به معناى ابداء و اظهار است و چيزى را كه خلاف آن واقع مىشود اظهار كنند لمصلحة و بداء در تكوينيات از چيزهائى است كه دلالت مىكند برآن معناى روايات متواتره از ائمه عليهم السلام مثل قوله عليه السّلام ما عظم اللّه به مثل البداء و انه ما عبد اللّه بشىء مثل البداء و انه ما بعث اللّه نبيا حتى يقرّ بالبداء و حتى يأخذ عليه ثلاث خصال الاقرار بالعبودية و خلع الاندار و ان اللّه يقدم ما يشاء و يؤخر ما يشاء و غير ذلك من الاخبار مذكورة فى البداء فى بابه .
و مجمل بداء در تكوينيات آنست كه خداى تبارك و تعالى زمانى كه مشيت او و ارادهء متعلق بشود باظهار ثبوت چيزى كه بعدا آن را محوش مىگذرد تبديل مىكند آن را به شىء ديگرى اظهار ثبوت و دائمى آن براى حكمتى و مصلحتى است كه اينها سبب مىشوند براى اظهار آن شىء .
و در اين حال خداى تعالى الهام مىفرمايد يا وحى مىنمايد به نبى خودش يا ولى خودش و اين مطلب را و اظهار آن را خبر مىدهد به آنها با آنكه ذات اقدس الهى مىداند كه اين شىء را بعدا محوش مىكند و ممكن است در اين حال آن شىء يا ولى عالم باشد كه آن شىء محو مىشود و ممكن است كه عالم نباشد به جهت آنكه قبلا اشاره شد به آنچه در علم خداى تعالى مىكند و لازم نيست تمام آن را نبىّ او يا ولى او بداند در اين حال خداى تعالى خبر مىدهد به آن شىء در حال وحى يا در حال الهام و چون نبىّ او ارتقاء نفس دارد و مرتبه عاليه دارد و نظر بلوح محو و اثبات مىنمايد مطلع مىشود بر ثبوت آن شىء ولى مطلع نيست كه آن شىء معلق است بر امرى كه آن امر واقع نمىشود يا معلق است بر عدم مانع . قال اللّه تبارك و تعالىيَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ