ايقاظ لا يذهب عليك الفرق بين الفحص هاهنا و بينه فى الاصول العملية حيث إنّه هاهنا عما يزاحم الحجية بخلافه هناك فانه بدونه لا حجة ضرورة ان العقل بدونه يستقل باستحقاق المؤاخذة على المخالفة فلا يكون العقاب بدونه بلا بيان و المؤاخذة عليها من غير برهان و النقل و ان دل على البراءة او الاستحباب فى موردهما مطلقا الا ان الاجماع بقسميه على تقييده به فافهم .
شرح
علماء است بر اين مطلب و لو قبل از فحص باشد عمل بعموم عام مىنماييم .
مخفى نماند اتفاق علماء در اين معنى حجيت ندارد مخصوصا مسئله اصولى مگر آنكه برگردد اين اتفاق بر سيرهء اهل لسان و اهل لغت و علماء هم اظهر مصاديق اهل لسان مىباشند كما لا يخفى .
قوله ايقاظ لا يذهب عليك الخ : مخفى نماند فرق بين فحص از مخصص منفصل در اينجا و فحص در اصول عمليه فرق آنها آنست كه فحص از مخصص فحص از مزاحم و مانع حجت است به اين معنى كه مقتضى بر عموم عام موجود است و فحص از مخصص بر آنست كه آيا مزاحم و مانعى كه اظهر از عام باشد آيا وجود دارد يا نه بخلاف اصول عمليه كه بدون فحص مقتضى بتمامه وجود ندارد اما دليل عقلى برائت قبل از فحص عقل حكم مىكند باستحقاق مؤاخذه بر مخالفت مولا و عقاب بدون فحص بلا بيان نيست بلكه عقاب با بيان است و مؤاخذه بر مخالفت با برهان مىباشد .
حاصل آنكه عقل حكم مىكند كه بدون تفحص از دليل جايز نيست برائت و اما ادله نقليه براى برائت و استصحاب كه در محل خودش انشاءالله تعالى مىآيد مورد برائت و استصحاب اگرچه مطلق است الا آنكه اجماع داريم به دو قسم آن اجماع منقول و اجماع محصل بر لزوم فحص و اجماع مقيد مىكند ادلهء برائت