و الجواب انه قدس سره ان كان بصدد اثبات امكان نيابة بعض الشروط عن بعض فى مقام الثبوت و فى الواقع فهو مما لا يكاد ينكر ضرورة ان الخصم يدعى عدم وقوعه فى مقام الاثبات و دلالة القضية الشرطية عليه و ان كان بصدد ابداء احتمال وقوعه فمجرد الاحتمال لا يضره ما لم يكن بحسب القواعد اللفظية راجحا او مساويا و ليس فيما افاده ما يثبت ذلك اصلا كما لا يخفى .
شرح
شروط از بعض شروط ديگر زياد است مثل حرارت كه اگر انتفاء شمس شد لازمه ندارد كه حرارت هم موجود نباشد چون احتمال دارد آتش جاى شمس را بگيرد در حرارت و امثله زياد است شرعا و عقلا در اينكه بعض شروط نيابت ديگرى بنمايد .
قوله و الجواب انه قدس سره الخ : مخفى نماند اولا اين مثالهايى كه مرحوم سيد آورد اينها شرط لغوى است نه شرط اصطلاحى كه از ادات شرط مفهوم بشود چون از اينها هيچكدام ادات شرط نداشتيم اگر مراد سيد اين باشد كه بخواهد اثبات كند كه ممكن است نيابت بعض شروط از بعض ديگرى در واقع و در مقام ثبوت اگر اين معنى باشد اين چيزى است كه كسى منكر نيست ولى ضرورى است كه طرف مقابل كه خصم باشد ادعا دارد كه امكان وقوع ندارد مقام اثبات و دلالت قضيه شرطيه بر عدم وقوع آن هست اثباتا چون مفهوم شرط دلالت برآن مىكند .
و اگر مراد مرحوم سيد آن باشد كه احتمال دارد وقوع شرط ديگرى جاى شرط اول اين احتمال هم باز ضرر ندارد مادامىكه بحسب قواعد لفظيه اين احتمال راجح نباشد يا مساوى نباشد و حاصل آنكه در ظهورات چه ظهور لفظى باشد و چه ظهور اطلاقى احتمال خلاف مىرود ولى آنچه را كه حجت است رجحان يك طرف است و معنى ظهور رجحان يكى از احتمالات است كه منافات با احتمالات