ان قلت لو كان وجوب المقدمة فى زمان كاشفا عن سبق وجود ذى المقدمة لزم وجوب جميع مقدماتها و لو موسعا و ليس كذلك بحيث يجب عليه المبادرة لو فرض عدم تمكنه منها لو لم يبادر .
شرح
اثبات را معين نمىكند ظاهر ادله وجوب حج و صوم بر وجوب فعلى است و لو واجب استقبالى باشد كما آنكه مرحوم صاحب فصول فرموده در واجب تعليقى ظاهر آية شريفهوَ لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًادر فعليت وجوب حج است بعد از استطاعت كما آنكه آيه شريفهفَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُظاهر اين آية ايضا در فعليت وجوب صوم است نزد شهود حج و مراد از شهود كنايه از يكى از امرين است يا حضور در مقابل سفر يعنى شخصى كه حاضر است و مسافر نيست بايد روزه بگيرد و يا مراد از شهود رؤيت هلال است و على كلا التقديرين ظاهر است بر وجوب صوم فعلا و لو شب باشد اگرچه واجب در روز است اين آيات كه بيان نموديم بخلاف ظاهر ادله در نمازهاى پنجگانه است چون قوله عليه السّلام كه مىفرمايد اذا زالت الشمس فقد وجب الطهور و الصلاة ظاهر است اين آيه شريفه در تحقق وجوب بعد از زوال شمس نه قبل از زوال شمس و على كل حال هركجا دليل بر اثبات داريم قبول مىكنيم و الا واجب تعليقى يا شرط متأخر و امثال اينها كه ذكر شد خلاف ظاهر است و بدون دليل است و در مقام اثبات دليل مىخواهد كما لا يخفى
قوله : ان قلت لو كان الخ .
اشكالى مىشود در اين باب چون بنا بر اينكه وجوب مقدمه فعلى باشد همچنانى كه در موارد گذشته معلوم نموديم كشف مىكند كه ذى المقدمة وجوبش فعلى است و بنا بر فعلى بودن وجوب ذى المقدمه لازم است ما تحصيل بكنيم تمام مقدمات واجب را و لو اين مقدمات موسع باشد مثلا بنا بر اينكه در شب وجوب روزه فردا فعلى باشد لازم آن آنست كه تمام مقدمات روزه را ما تحصيل كنيم الآن آن مقدماتى كه اگر ما ترك كنيم فردا متمكن از روزه گرفتن نيستيم و اين مطلب درست نيست