. . . . . . . . . .
شرح
و اين وجه هم باز محذورى در آن نيست كما لا يخفى .
مخفى نماند از موارد مسلمه بين فقهاء كه لازم است حفظ مقدمات وجوديه براى واجب و لو واجب بعدا پيدا بشود نظير مقدمات حج بعد از استطاعت است و لو اعمال حج بعد از چند ماه ديگر عمل آن لازم است و همچنين وجوب غسل در شب قبل از فجر براى روزه فردا بلكه منقول از بعضيها فتوى دادهاند كه واجب است حفظ استطاعت قبل از أشهر حج يا واجب است تعلم احكام شرعيه و ياد گرفتن آنها قبل از وجود واجب بلكه قبل از حصول شرط وجوب نظير استطاعت و ياد گرفتن احكام قبل از بلوغ و امثال اينها كما آنكه گذشت مفصلا .
در اين موارد چون مىدانند كه وجوب واجب فعلى نيست ولى از آن طرف مقدمات واجب لازم است حفظ آنها اشكال شده است كه چگونه مقدمه واجب مىشود قبل از وجوب واجب چون بنا بر ملازمه وجوب مقدمات بعد از وجوب واجب مىباشد و اين مطلب نظير وجود معلول است قبل از وجود علت و اين مطلب بلا اشكال محال و غيرممكن است و براى رفع اين اشكال جوابهائى داده شده است .
اول از آن جوابها فرمايش مرحوم صاحب فصول است كه قائل بواجب تعليقى شده است و بنا بر قول ايشان همچنان كه قبلا گذشت وجوب واجب فعلى است و لو زمان واجب استقبالى است .
دوم از جوابهائى كه داده شده است فرمايش شيخ انصارى است كه قيود هيئت و وجوب را برمىگرداند بقيد واجب و بقيد ماده و بنا بر قول ايشان كما آنكه گذشت البته باز وجوب فعلى است و لو زمان واجب استقبالى مىباشد .
سوم از جوابهائى كه داده شده قول مرحوم صاحب كفاية است كه به شرط متأخر در اين موارد قائل بود همچنانى كه گذشت اگرچه واجب تعليقى را هم امضاء نمود و نفى آن را نكرد .
چهارم از جوابهائى كه باز صاحب كفاية مىدهد از اشكال آنست كه لازم است