. . . . . . . . . .
شرح
و مراد تفاوتى ندارد در اينكه زمان زياد باشد يا كم چون ملاك استحاله حكم عقل كه در نظر مستشكل بوده فرق بين كمى زمان و طول زمان نمىگذارد و اگر محال است بنا بر قول مستشكل كه اراده از مراد جدا نمىشود حتى به زمان كمى هم محال است و اين معنى در تمام واجبات مىباشد حتى در واجب منجز هم مىباشد و لعمرى آنچه كه ما ذكر نموديم واضح است و سترى بر او نيست و طول دادن اين مطلب براى رفع مغالطه است كه واقع شده است در اذهان بعضى طلاب كما لا يخفى .
مخفى نماند مراد مستشكل كه اشكال كرده بود كه اراده از مراد منفك نمىشود اگر معناى او اراده به شوق مؤكد نفسانى است به شيئى كه آن شوق در افق نفسى پيدا مىشود تا آنكه برسد به حد عزم و جزم اين معنى براى اراده محتاج به اقامه برهان نيست كه متعلق اين اراده همچنان كه امر حالى ممكن است باشد امر استقبالى و آينده مىباشد و امر وجدانى براى هر بشرى مىباشد كه انسان اراده مىكند اشيائى را كه در آينده پيدا مىشود بلكه و لو ممكن نباشد مثل جمع بين ضدين يا نقيضى يا دخول جنت و مقامات اخروى البته اين معنائى كه ذكر نموديم براى اراده علت تامه براى مراد نمىباشد و سبب نمىشود براى تحريك عضلات طرف فعل و اگر اراده بشود به معناى اراده كه معناى آن اين باشد كه اختيار و اعمال قدرت در فعل و در مقدور باشد اگر اين معنى براى اراده باشد بلا اشكال بايد متعلق فعل و مراد فعلى باشد و ممكن نيست متعلق اراده استقبالى باشد حتى در فعل خود انسان مثلا امورات تدريجيه كه ما بخواهيم ايجاد كنيم نظير صلاة اولا اراده و اعمال قدرت در تكبير است .
قبل از قرائت و همچنين در قرائت است قبل از سوره تا آنكه سلام نماز داده شود و در آن واحد يك اراده كه اعمال قدرت در تمام اجزاء بشود ممكن نيست بلكه تدريجا اعمال قدرت در آنها مىشود تا تمام شود از اينجا معلوم مىشود كه اين معناى