. . . . . . . . . .
شرح
كه در مثل احكام حج در ضمن عمل به آنها ياد گرفتن و معرفت احكام آن مانعى ندارد و آنكه مصنف فرمود حتى در واجب مشروط واجب است تحصيل علم و معرفت قبل از شرط آن وجهى ندارد .
دوم از مواردى كه توهم مىشود كه ترك تحصيل علم قبل از وقت سبب مىشود كه تميز بين واجب و غيره را ندهيم در واجبات و تمكن از امتثال علم تفصيلى در مقام امتثال نداشته باشيم و لو متمكن از علم اجمالى در امتثال مىباشيم نظير آنكه واجب ما مردد باشد بين قصر يا اتمام يا ظهر يا جمعه و امثال اينها كه امتثال اجمالى را متمكن است مكلف كه دو نماز بجا بياورد .
ولى امتثال تفصيلى كه آيا تكليفش قصر است يا اتمام يا ظهر است يا جمعه ندارد در اين موارد اگر ما قائل شديم كه امتثال اجمالى در وقتىكه ممكن است امتثال تفصيلى جايز نيست البته قبل از وقت بايد تحصيل علم كند چون بعد از وقت فرض آنست كه ممكنش نيست آن را ، ولى در باب تقليد گفتيم كه احتياط عقلا نيكوست و لازم نيست امتثال تفصيلى و لو در مقام عمل به احتياط البته در بعض موارد محتاج بتقليد يا اجتهاد است نظير قصد وجه يا قصد تميز در عبادات كه آيا لازم است يا نه ولى بااينحال احتياط و امتثال اجمالى كافى است از سقوط تكليف عقلا كما لا يخفى پس نتيجه آن شد كه در اين موارد تحصيل علم تفصيلى لازم نيست .
سوم از مواردى كه توهم مىشود كه قبل از وقت تحصيل علم لازم است در آنجائى است كه بعد از دخول وقت مكلف متمكن نيست از امتثال تكليف نه تفصيلا و نه اجمالا و لو ذات واجب را مىتواند بياورد نظير همان مثال مذكور متمكن از اتيان يك نماز بيشتر نيست يا ظهر يا جمعه و يا قصر و يا اتمام آيا در اين موارد لازم است تحصيل علم يا نه ظاهر آنست كه واجب باشد و اين وجوب نه به جهت آن قاعدهاى است كه گذشت الامتناع بالاختيار لا ينافى الاختيار و آنكه ملاك واجب را اختيارا