. . . . . . . . . .
شرح
تام است و فقط قدرت شرط عقلى است براى حكم و اما اگر شك داشته باشيم در تماميت ملاك و مصلحت حكم و احتمال بدهيم ناقص بودن مصلحت را نظير حفظ آب قبل از وقت براى نماز البته در اين موارد لازم نيست حفظ مقدمات چون قبل از وقت يقين به تماميت ملاك امر نداريم تا مقدمات را حفظ كنيم عقلا و امر فعلى هم نداريم تا به واسطه امر واجب مقدمه آن هم واجب شود و ملاكات احكام را ما به واسطه اوامر مىفهميم و اگر امر نباشد همچنان كه ممكن است مانع موجود باشد براى ملاك امر ممكن است مقتضى نباشد براى امر و لذا گفتيم در ترتب اگر امر ساقط شد ما يقين بملاك و به مصلحت نداريم و تمام كلام در امر به شىء نهى از ضد خواهد آمد انشاءالله تعالى .
امر سوم آنست كه ما بررسى كنيم ببينيم آيا تحصيل علم بواجبات و محرمات و معرفت آنها مطلقا واجب است حتى در واجب مشروط كه مشهور قائلند و مصنف فرمود يعنى تحصيل احكام حج بر كسانى كه هنوز مستطيع نشدهاند و شرط وجوب حج كه استطاعت باشد براى آنها حاصل نشده است آيا براى اينها لازم است قبل از وجوب حج احكام حج را ياد بگيرند يا نه و ما وقتى بررسى كنيم مىبينيم در ضمن عمل باجزاء حج ياد گرفتن احكام آن مانعى ندارد و ضرر به جائى نمىزند مثلا اول اعمال حج احرام است و قبل از احرام احكام آن را مىتواند تحصيل كند و علم به آنها پيدا كند تقليدا يا اجتهادا .
و همچنين تا آخر اعمال حج كما آنكه در زمان ما فعلا روحانى كه براى حاجيها مىبرند براى همين جهت است بله اگر وقت عمل رسيد مثلا الآن اول احرام بستن آن مىباشد جايز نيست ترك علم به آنها و معرفت آنها چون احتمال مخالفت تكليف فعلى منجز مىباشد و احتمال عقاب در اينجا دارد و مؤمّنى براى عقاب ندارد و برائت بعد از فحص در احكام است كما آنكه گذشت و حاصل آن شد