. . . . . . . . . .
شرح
مثل وجوب و حرمت و مستحب و مكروه و مباح .
اين امور اعتباريه چه مانعى دارد در يك مورد مثل وجوب غيرى و وجوب نفسى جمع بشوند نظير آنكه صلاة ظهر وجوب نفسى دارد با اين حال وجوب غيرى دارد براى نماز عصر كه عمدا اگر شخصى نماز ظهر را نخواند نماز عصر آن باطل است و همچنين كه نذر و عهد و يمين بر مستحبات يا بر واجبات جمع مىشوند و همچنين حرمت و مكروه كه در موارد مذكوره مؤكد در آن حكم و مندك در يكديگر مىشوند نظير بياض و سفيدى كه روى كاغذى باشد و سفيدى ديگرى بر او واقع شود و البته هر دو اين عرضى مندك در همديگر و متحد با يكديگر خواهند بود و سفيدى آنها شديدتر از اول خواهد بود .
بله اجسام خارجيه نظير آنكه شخصى در يك محلى مىباشد كه ممكن نباشد جاى براى كسى ديگر و آن مكان به قدر جاى يك نفر باشد البته در اين مورد ممكن نيست در يك محل دو نفر جمع شوند ولى ما نحن فيه از امور اعتباريه مىباشد كما آنكه گذشت از اينجا است كه مىگوييم دو واجب بهر قسمى باشد واجب غيرى يا نفسى و غيره مانعى ندارد در يك موضوع و همچنين دو حرمت يا حرام و مكروه در يك مورد جمع شود كما لا يخفى .
و اما آن چيزى كه از بعضى از اعلام قدس سره نقل شده به اينكه اندكاك و جمع شدن دو حكم را قبول داريم در موردى كه آن دو حكم رتبة يكى باشند ولى ما نحن فيه رتبه وجوب مقدمه متأخر است از وجوب نفسى و در اين موارد ممكن نيست جمع بشوند دو حكم در يك مورد .
جواب آنكه اشتباه شده است بين رتبه احكام و زمان احكام و آنچه را كه ما مىگوييم جمع مىشود دو حكم در يك مورد آن جائى است كه در يك زمان باشند و لو رتبه يكى از آنها مقدم بر ديگرى باشد مثل وجوب اصل صلاة كه قبل از نذر