جواب از دليل آنها آنست كه اراده ازليه الهى نسبت به افعال خارجيه بشر و آن اعمالى كه از انسان صادر مىشود هيچ ربطى ندارد بوجود آنها يا عدم آنها بلكه خداى تعالى قدرتى به انسان عطا فرموده است كه اختيار در فعل و در ترك دارد و بيان نموده است خداى تعالى طرق صحيحه را از فاسده بارسال رسل و انزال كتب و عقل انسان و بجا آوردن عبد هريك از فعل يا ترك را به اختيار و اراده خود عبد است
بله بعض موارد ممكن است موانع خارجيه پيدا بشود مثل آنكه انسان عملى را در خارج مىخواست بجا بياورد و مانعى پيدا شد از آن عمل مثل نزول باران و غيره البته در اين موارد فعل خارجى از اختيار انسان بيرون است و مثل اينجاها از محل كلام ما خارج است ما فقط در آن مواردى بحث داريم كه تمام خصوصيات فعل بقدرت انسان است
علاوه بر اينها مىگويند اراده ازليه است و اراده را از صفات ذاتيه مىگيرند و از صفات فعل قرار نمىدهند اين مطلب صحيح نيست چونكه معناى اراده اعمال قدرت است در آن شىء كه مىخواهد آن را ايجاد كند و اين معنى حادث است از او صفات فعل است و بيان اين مطلب آنست كه قبلا گذشت كه فرق بين صفات فعل و صفات ذات اقدس الهى آنست كه هر صفتى را اگر متصف بضد آن ممكن باشد آن صفت صفت فعل است نه صفت ذات و اگر ممكن نباشد متصف بضد آن صفات ذات است
مثلا قدرت و علم از صفات ذات است و ممكن نيست بگوئيم ان اللّه لم يكن قادرا يا لم يكن عالما قادرا اما صفت اراده ممكن است متصف بضد
شرح فارسى كفاية الاصول مرحوم آخوند خراسانى — صفحة 267
مساهمون: محمدحسين نجفى دولت آبادى اصفهانى
ص٢٦٧