وبنابر اين ، بدون شك ، چيزى گفته است ؛ حال ، اگر نگفته ، منفى است .
پس مُفادِ آن كه : اسلام ، پيروان خود را يا به هرج ومرج ، احاله كرده ، ويا دعوت به اطاعتِ طواغيت ، فرمان نموده ، [ باطل است ] ، در حالي كه مىفرمايد : « وَلا تُطِيعُوا أَمْرَ الْمُسْرِفِينَ » ، « 1 » « وَلا تُطِعْ كُلَّ حَلَّافٍ مَهِينٍ » « 2 » ، « فَلا تُطِعِ الْمُكَذِّبِينَ » « 3 » ، « وَالَّذِينَ كَفَرُوا أَوْلِياؤُهُمُ الطَّاغُوتُ » ، « 4 » « فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقى » « 5 » .
وعلي عليه السلام مىفرمايد :
« عليكم بتقوى اللّه ونظم أمركم » . « 6 »
واگر چنانچه آن گفته ، مثبت است ؛ بدين معنا كه [ اسلام ] ، حكومتى را تشريع واحكامى [ را ] براي آن ، بيان كرده [ است ] ؛ مىگوييم : مدّعاى ما نيز همين است . حال ، سؤال ، اين [ است ] كه : ماهيّت آن حكومت ، از چه نوع ؛ وبرنامهء آن ، به چه طرز ؛ وحاكم آن ، چه كسى ؛ وبودجهء آن ، چه مقدار است ؟
[ وجواب اين مباحث ] ، در آينده ، معلوم خواهد شد .
ب - قضاوت عقل وخِرد وسيرهء مستمرّهء عُقَلا وانسانهاى ذي شعورِ جهان ، از نخستين روزِ پىريزىِ تمدّن بشرى ، بر لزوم وجود ولى وحاكم براي جامعه [ بوده است ] ؛ وهيچ گروه وفرقه وملّت واجتماعي ، بدون رئيس وحاكم وولىّ امر ، نبوده ونيست ؛ واصولًا عنوان تمدّن - كه لازمهء طبيعت بشرى است - با عنوان عدم ولى ، متضاد ومتعارض است ؛ وافراد بشر ، بدون سرپرست ، بايد همانند وحشىها در صحرا زندگى كنند ؛ وگاهى همه به جان هم افتاده ، مال وجان يكديگر را به نابودى بكشند وبه يغما ببرند ؛ چنانچه مستبعد نيست كه وضع بشر در ماقبلِ تمدّن ، بدين منوال ، بوده [ است ] .
هامش
( 1 ) . سورهء شعراء ، آيهء 151 . .
( 2 ) . سورهء قلم ، آيهء 10 . .
( 3 ) . سورهء قلم ، آيهء 8 . .
( 4 ) . سورهء بقره ، آيهء 257 . .
( 5 ) . سورهء بقره ، آيهء 256 . .
( 6 ) . نهج البلاغة ، ص 421 ، نامهء 48 ؛ روضة الواعظين ، ج 1 ، ص 136 ؛ بحار الأنوار ، ج 45 ، ص 256 ، ح 58 . .