چيزها را آشكارا در پيش روى ايشان زنده گردانيم هرآينه به خدا ايمان نخواهند آورد مگر اينكه خدا ايشان را به ايمان آوردن اجبار نمايد .
نيز ايشان آنانند كه خداى تعالى دربارهء ايشان فرموده :
إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذِينَ لا يَعْقِلُونَ * وَ لَوْ عَلِمَ اللَّهُ فِيهِمْ خَيْراً لَأَسْمَعَهُمْ وَ لَوْ أَسْمَعَهُمْ لَتَوَلَّوْا وَ هُمْ مُعْرِضُونَ
« 1 » يعنى بدترين روندگان در روى زمين در نزد خداى تعالى كران و گنگان هستند ، آنچنانى كه عاقل نيستند اگر خداى تعالى در ايشان خير و نيكويى مىدانست . هرآينه حق را به ايشان مىشنوانيد هر پشت برگردانيده از آن اعراض مىكردند .
بعد از آن خداى تعالى در مقام تفصيل ايشان در حالتى كه كلام را به ابليس متوجّه نموده مىفرمايد :
لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكَ وَ مِمَّنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ أَجْمَعِينَ
« 2 » يعنى هرآينه از تو و از آنانكه تابع تو مىشوند ، دوزخ را پر مىكنم .
نيز فرموده
وَ إِنَّ عَلَيْكَ لَعْنَتِي إِلى يَوْمِ الدِّينِ
« 3 » يعنى بر تو باد لعنت من تا روز قيامت .
نيز فرموده :
تَبَّتْ يَدا أَبِي لَهَبٍ وَ تَبَّ * ما أَغْنى عَنْهُ مالُهُ وَ ما كَسَبَ * سَيَصْلى ناراً ذاتَ لَهَبٍ
« 4 » يعنى دو دست ابو لهب بريده باد و خود او تا داخل شدنش به دوزخ خسران و زيان مىكند و مال او و چيزهايى كه كسب نموده به او نفع نخواهد بخشيد بعد از اين داخل آتش شعلهور خواهد شد .
پس خداى تعالى به اهل دوزخ بودنش حكم قطعى فرمود و مطمئن گردانيد از اين كه صاحب ايمان نخواهد شد تا اينكه مستوجب ثواب و مستحقّ اجر جميل گردد چون بدين منوال گرديد ، آنچه كه توهّم كردهايد بنابراين جواب باطل شد .
هامش
( 1 ) . سورهء انفال ، آيه 22 - 23 .
( 2 ) . سورهء ص ، آيه 85 .
( 3 ) . سورهء ص ، آيه 78 .
( 4 ) . سورهء مسد ، آيه 3 - 1 .