شيخ نعمانى از اسحاق بن عمّار روايت كرده ، گفت : شنيدم ابو عبد اللّه جعفر بن محمد عليهما السّلام مىفرمايد : براى قائم عليه السّلام دو غيبت است ؛ يكى از آنها طولانى و ديگرى كوتاه است ؛ در يكى خاصّهء شيعيان به مكان او عالماند و در ديگرى خاصّهء مواليان او در دينش به مكان او عالم نيستند . « 1 »
مخفى نماند كه اين خبر اسحاق ، همان خبر اسحاق مروى در كافى است ، در بعضى نسخ چنان است كه ذكر كرديم و در بعضى مطابق نسخهء كافى است و به هر نسخه در خبر جواب از اصل مقصود است ! چه بنابر خبر كافى دلالت دارد بر آنكه خاصّان از مواليانش در غيبت كبرا به مستقرّ و مكان آن جناب عالماند ، پس مؤيّد جواب پنجم باشد و بنابر بعضى نسخ نعمانى ، مراد آن خواهد بود كه خاصّان در آن وقت به محلّ اقامت آن حضرت عالم نيستند ، پس مشاهده و رؤيت را در اماكن ديگر نفى نكند و در قصص گذشته ، قصّهاى نبود كه بر ملاقات احدى ، آن جناب را در آن محل دلالت كند . و اللّه تعالى هو العالم .
[ جوابى ديگر ]
جواب متين للأصغاء قمين در دار السلام عراقى در مطلب دوّم از فصل پنجم فصول مقدّمهء كتاب كه در امكان رؤيت آن بزرگوار در زمان غيبت است ، چنين فرموده : مراد از آن زمان ، غيبت كبرا است ، امّا زمان غيبت صغرا كه آن ، زمان ولادت تا زمان انقضاى سفارت است ؛ در امكان رؤيت ، بلكه در وقوع آن ، الى ما شاء اللّه ، اشكالى نيست و بدان : منشأ اشكال در اين مجال ، بعضى اخبار است ؛ مثل توقيع شريف كه براى ابى الحسن على بن محمد سمّرى آخرين سفير ، بيرون آمد و بعد از وفاتش غيبت كبرا ، واقع و باب سفارت بسته شد .
سپس توقيع شريفى كه از نجم ثاقب نقل نموديم ، ذكر فرموده ، تا آنكه گفته : مثل
هامش
( 1 ) . الغيبة ، محمد بن ابراهيم النعمانى ، ص 170 .