فيفهم منه نفى الصّحة تارة ونفى الكمال أخرى فكان متردّدا بينهما ولزم اجمال والجواب انّ اختلاف العرف والفهم ان كان فانّما هو باعتبار اختلافهم في انّه ظاهر في الصّحة أو في الكمال فكلّ صاحب مذهب يحمله على ما هو الظّاهر فيه عنده لا انّه متردّد بينهما فهو ظاهر عندهما لا مجمل الّا انّه ظاهر عند كلّ في شئ ولو تنزّلنا إلى تسليم تردّده بينهما فكونه على السّواء ممنوع بل نفى الصّحة راجح لما ذكرنا من اقربيّته إلى نفى الذّات
شرح
شود بحسب عرف از نفى فعل نفى فايده چون لا علم الا ما نفع ولا كلام الا ما أفاد ولا طاعة الّا للّه كه نفى اين افعال حقيقت عرفيست در نفى فايده اينها نه نفى حقيقت پس درين صورت حمل نفى بر نفى فايده كه معنى حقيقي عرفى اوست متعين ولازمست پس درين صورت نيز اجمالي نخواهد بود واكر فرض كنيم كه حقيقت عرفى نيز منتفى باشد پس ظاهر اينست كه نفى فعل محمول بر نفى صحت باشد نه نفى كمال زيراكه اين نفى بحسب لغة حقيقت است در نفى وجود وچون فعل معروض اينست كه موجود شده پس حمل نفى بر حقيقتش متعذر خواهد بود وبايد محمول شود در مجازى كه نزديكتر باشد به حقيقت ونفى صحت اقربست بنفي وجود از نفى كمال زيراكه فعلى كه صحيح نيست به منزله معدومست در عدم فايده بخلاف فعلى كه صحيح بوده باشد اما كامل نباشد كه فايده برو مترتب مىشود پس به منزله معدوم نخواهد بود پس نفى صحت أقرب مجازين است به حقيقت متعذرة ونفى ظاهر درو خواهد بود پس اجمالي نخواهد بود وكسى نكويد كه اين دليل متضمن اثبات لغت است بترجيح از اين جهت كه شما حكم نمودهايد باستعمال نفى فعل در نفى صحت بسبب اولويت وترجيح أو بر نفى كمال واثبات لغت بترجيح باطل است زيراكه در جواب مىكوييم كه حرف ما از قبيل اثبات لغت به ترجيح نيست زيراكه ما نكفتيم كه لفظ نفى فعل موضوعست از براي نفى صحت تا آنكه اين اعتراض لازم آيد بلكه ما بعضي از مجازات را ترجيح دادهايم بر بعضي ديكر بسبب كثرت تفاوت أو وكفتهايم كه نفى فعل در متعارفات درين معنى بيشتر استعمال مىشود مجازا باعتبار اينكه نزديكتر است به حقيقت واين جايز است اتفاقا واز اين جهت مىكويند كه فعل به منزله عدم است هركاه بىفايده باشد احتج الأولون بان العرف تا حجة المفصل احتجاج نمودهاند قائلين بوجود اجمال در أمثال خطابات مذكوره به اينكه عرف در مثل نفى اين افعال مختلفست كاه ازو نفى صحت فهميده مىشود وكاه نفى كمال پس نفى اين افعال عرفا احتمال هر دو دارد واجمال متحقق است وجواب اين دليل اينكه بر تقديرى كه عرف وفهم در نفى اين افعال مختلف بوده باشند اين اختلاف باعتبار اختلاف أهل عرف خواهد بود در اينكه نفى اين افعال ظاهر در نفى صحت است يا در نفى كمال يعنى بعضي أو را ظاهر در نفى صحت مىدهند