جواب اشكال - مصنّف در جواب از اشكال اوّل مىفرمايد : مىتوان عمل را به احتمال و به رجاء اينكه امر دارد و مأمور به است ، اتيان كرد ، و اين اشكال ندارد و منجرّ به تشريع هم نمىشود .
علاوه اينكه قصد امر ، لازم نمىباشد ، بلكه مىتوان عمل عبادى را به قصد احتمال محبوبيّت آن در نزد مولا ، اتيان كرد .
اشكال دوم - تكرار عمل به سبب احتياط ، لعب در امر مولا و به بازيچه گرفتن فرمان اوست .
مثلا شخصى كه جهت قبله را نمىداند ، بايد سؤال كند ، نه اينكه از باب احتياط به چهار طرف نماز بخواند ، زيرا اين كار نوعى بازى كردن با امر مولا است .
جواب اشكال - مصنّف در جواب از اين اشكال مىفرمايد : اوّلا اين كار لعب به امر مولا نمىباشد ، بلكه نهايت انقياد را مىرساند ( زيرا شخص به خودش زحمت داده و به جاى يك نماز ، چهار نماز خوانده است تا واجب واقعى را درك كرده باشد ) .
ثانيا اگر لعب باشد ، لعب در كيفيّت امتثال است نه لعب در اصل امتثال . به بيان ديگر : آنچه مكلّف را به سوى عمل سوق مىدهد ، امر مولا است ، و در اين مرحله ، لعبى نيست ، و امّا اگر لعبى هم باشد تنها در مقام امتثال و اجراى فرمان مولاست ، و همانطور كه قبلا هم بيان شد لعب در كيفيّت امتثال ، مضرّ به اصل اطاعت نمىباشد .
بل يحسن أيضا . . .
تا اينجا معلوم شد كه احتياط در تمام موارد ( البته تا جايى كه موجب اختلال نظام نشود ) حسن است . اكنون مصنّف در عبارت فوق به مورد ديگرى اشاره مىكند كه اگرچه مجراى اصل برائت است ، امّا باز هم حسن احتياط به حال خودش باقى است . « 1 »
توضيح مطلب :
در مواردى كه حتّى اماره و حجّت معتبره بر جريان برائت از تكليف ، قائم شده
هامش
( 1 ) . اين مطلب در تنبيه چهارم از تنبيهات برائت ، گذشت .