شرايط جريان احتياط
همانطوركه قبلا نيز بيان شد ، در حسن احتياط چيزى دخيل نمىباشد ، بلكه احتياط در هر حالى حسن است ، تا جايى كه موجب اختلال نظام نشود ، امّا اگر اختلال نظام و فروپاشى معاش را در پى داشته باشد ، نه تنها حسنى ندارد ، بلكه قبيح نيز مىباشد .
و لا تفاوت فيه . . .
در حسن احتياط تفاوتى بين معاملات و عبادات وجود ندارد ، و حتّى در عبادات ، اگر احتياط موجب تكرار در عمل هم بشود ، اشكالى ندارد . مثل اينكه در مورد اشتباه قبله ، مكلّف به چهار طرف نماز مىخواند ، و يا در مورد اشتباه لباس پاك با نجس ( كه مكلّف به طور اجمال مىداند يكى از دو لباس ، نجس و ديگرى پاك است ، امّا تفصيلا معلوم نمىباشد ) دو نماز مىخواند . در اين موارد اگرچه احتياط ، موجب تكرار عمل مىشود ، امّا باز هم حسن است .
و توهّم كون التكرار . . .
مصنّف با اين عبارت ، به دو اشكالى كه در اين موارد ( يعنى مواردى كه احتياط ، موجب تكرار عمل عبادى مىشود ) وجود دارد ، اشاره مىكند و جواب مىدهد .
توضيح مطلب - برخى « 1 » معتقدند اگر احتياط موجب تكرار شود ، حسنى ندارد ، و لذا در اين موارد ، امتثال اجمالى كفايت نمىكند ، بلكه امتثال تفصيلى لازم است . اين عدّه بر جريان احتياط در اينجا ، دو اشكال وارد كردهاند .
اشكال اوّل - تكرار در عمل عبادى ، مانع از قصد قربت مىشود . مثلا در ثوبين مشتبهين ، كه مكلّف دو نماز مىخواند ، نمىداند اين نماز ، واجب است يا آن نماز ، و لذا نمىتواند قصد امر كند ، زيرا اگر امر اين صلاة را قصد كند ، شايد واجب ، آن نماز بوده ، و بالعكس .
هامش
( 1 ) . مانند مرحوم شيخ در رسائل .