تنبيه چهارم
مصنّف در اين تنبيه به حكم ملاقى بعض اطراف علم اجمالى اشاره دارد ، ولى قبل از وارد شدن به اصل بحث مىفرمايد : عقلا رعايت احتياط در خصوص اطراف ( كه حصول علم به ترك حرام ، متوقّف بر اجتناب از آنهاست و حصول علم به اتيان واجب ، متوقّف بر ارتكاب آنهاست ) لازم است ، و امّا احتياط در غير اطراف ( هرچند غير اطراف ، واقعا همان حكم بعض اطراف را داشته باشد ) واجب نمىباشد .
و منه ينقدح . . .
اين عبارت ناظر به اصل بحث در ملاقى بعض اطراف شبهه مىباشد ، به اين بيان :
اگر در شبهات تحريميّه ، چيزى با بعض اطراف شبهه ، ملاقات كرد ، در اينكه آيا اجتناب از ملاقى نيز واجب است يا نه ، سه صورت در مسئله ، فرض مىشود ، كه در صورت اوّل ، فقط اجتناب از ملاقى واجب است ، و در صورت دوم ، فقط اجتناب از ملاقى لازم است ، و در صورت سوم اجتناب از ملاقى و ملاقى واجب است . توضيح صور سهگانه به شرح ذيل است :
صورت اوّل ( . . . و انّه تارة يجب . . . )
ابتدا علم اجمالى به نجاست يكى از اطراف پيدا مىشود ، و سپس چيزى با يكى از اطراف ، ملاقات مىكند .
در اين صورت اجتناب از اطراف ، لازم است امّا اجتناب از ملاقى ، لازم نيست ، زيرا ملاقى ، طرف علم اجمالى نمىباشد ، حكمش مستقلّ و از ناحيه خودش آمده باشد ، بلكه اگر حكمى دارد ، از حكم ملاقى نشأت گرفته است و لذا اگر ملاقى در واقع ، نجس باشد ، ملاقى نيز نجس است ، و گرنه نجاستى ندارد .
بنابراين نجاست ملاقى ( اگر ملاقى نجس باشد ) يك نجاست عرضى است كه از ناحيه نجاست ملاقى آمده است ، و چون فرض اين است كه مكلّف شكّ دارد كه آيا ملاقى نجس است يا نه ، شكّ مىكند كه آيا ملاقى نيز نجس است يا نه ، و لذا شبهه