قبيل است : اقامهء نماز و اداى زكات ، جهاد و اجراى حدود الهى و . . . .
2 ) حاجتها و نيازمنديها - آن دسته از مصالح كه موجب رفع حاجت است ، نه ضرورت . يعنى رعايت آنها باعث رفع مشقّت است ولى عدم رعايت آنها اختلال كلى در زندگانى مادى و معنوى انسان ايجاد نمىكند . مانند احكام جزائى ، بيع ، اجاره ، نكاح و غيره .
3 ) مصالح تحسينى - آن دسته از مصالح است كه رعايت آنها موجب بهتر شدن زندگانى انسانهاست ، و عدم رعايت آنها نه موجب اختلال است و نه مشقّت . مانند مصلحتى كه مترتّب بر منع از اكل حشرات است و يا استعمال اشياء نجس ، و نيز دستورات اخلاقى و آداب معاشرت « 1 » .
حجيت مصالح مرسله از نظر مذاهب مختلف :
مالك و احمد بن حنبل رؤساى فرقهء مالكيه و حنابله مىگويند : « . . . استصلاح طريقى است شرعى براى استنباط احكام در مواردى كه نصّ و اجماعى وجود ندارد . و مصلحت مطلقهاى كه از طريق شرع نه بر اعتبارش دليلى رسيده و نه بر الغايش اثرى و اصل گشته ، شايسته است كه مبناى استنباط قرار گيرد « 2 » . »
در مقابل ، شافعى به صراحت گفته است : « . . . استنباط بر
هامش
( 1 ) رجوع شود به الاصول العامه للفقه المقارن ص 383 .
( 2 ) مصادر التشريع الاسلامى فيما لا نصّ فيه ، عبد الوهاب خلاف ص 73 به نقل از الاصول العامه ص 384 .