حال اگر اين مفهوم خاصّ ، آن منطوق عامّ را تخصيص بزند ، اينطور مىشود كه :
« خلق اللّه الماء طهورا لا ينجسه شىء الّا اذا كان قليلا » يعنى آب ، پاك است و چيزى آن را نجس نمىكند مگر آنكه قليل باشد كه در اين صورت با ملاقات نجاست ، نجس مىشود ، هرچند هيچيك از اوصافش تغيير نكند .
مثال دوم - عامّ و مفهوم موافق خاصّ
وَ أُحِلَّ لَكُمْ ما وَراءَ ذلِكُمْ
« 1 »
در اين آيه ابتدا يك سرى از زنهايى كه ازدواج با آنها حرام است ( مانند : مادر ، دختر ، خواهر و . . . ) خارج شده و سپس بهطور عموم بيان شده كه ازدواج با تمام زنهاى ديگر حلال است .
از طرف ديگر در حديثى آمده كه : « و الّذى يتزوّج المرأة فى عدّتها و هو يعلم ، لا تحلّ له أبدا » « 2 » . ( يعنى اگر مردى ، زنى را كه در عدّه است ، تزويج كند ، درحالىكه مىداند در عدّه است ، اين زن براى او حرام ابدى مىشود ) .
مفهوم موافق حديث ، اين است كه : اگر زن ، ذات البعل باشد ، به طريق أولى حرام ابدى مىشود ، زيرا وقتى زن معتدّه ( زنى كه طلاق داده شده و در عدّه است ) براى او حرام ابدى است ، ذات البعل به طريق اولى حرام أبدى خواهد شد .
در نتيجه عموم آيه ، با اين مفهوم ، تخصيص مىخورد ، به اين صورت :
« أحلّ لكم ما وراء ذلكم ، الّا ذات البعل » .
تحقيق مسئله ( و تحقيق المقام . . . )
مصنّف در تحقيق مسئله مىگويد : اينطور نيست كه خاصّ مفهوم ، نتواند عامّ منطوق را تخصيص بزند ، بلكه مفهوم نيز همانند منطوق ، ظهور است و معيار حجّيّت ،
هامش
( 1 ) . نساء ( 4 ) ، آيهء 24 .
( 2 ) . وسائل الشيعة : ج 14 ، باب 17 از ابواب « ما يحرم بالمصاهرة » ، حديث 1 ، ص 344 .