فانّ قوله تعالى . . .
مرحوم سيّد مرتضى براى بيان خودش ، به آيهء شريفهء
وَ اسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ مِنْ رِجالِكُمْ
استشهاد مىكند ، كه توضيح آن چنين است :
در باب « شهادات » آمده كه در برخى موارد ، شرط قبول شهادت اين است كه دو مرد عادل ، شهادت بدهند . يعنى براى آنكه شهادت يك مرد عادل قبول شود ، لازم است شهادتش به شهادت مرد عادل ديگرى ضميمه شود . و يا اگر مرد عادل ديگرى نبود ، شهادت دو زن عادل به شهادت يك مرد عادل ضميمه شود ، و يا اگر دو زن عادل نباشد ، قسم به شهادت مرد عادل ، ضميمه شود ( يعنى شهادت يك مرد عادل به انضمام قسمش ، سبب اثبات حقّ مىشود ) .
فنيابة بعض الشروط . . .
مرحوم سيّد نتيجه مىگيرد كه : نيابت برخى از شروط از شروط ديگر ، امرى است كه بسيار واقع شده و قابل تحقّق است و منحصر به باب شهادات هم نيست . مثلا در مورد « حرارت » ، انتفاى خورشيد ، سبب انتفاى حرارت نمىشود ، بلكه احتمال دارد آتش به جاى خورشيد ، توليد حرارت كرده باشد .
جواب مصنّف
مصنّف در مقام جواب به بيان مرحوم سيّد مرتضى مىگويد : مقصود سيّد از اينكه مىگويد « ممتنع نيست كه شرطى از شرط ديگر نيابت كند و بهجاى آن قرار بگيرد » يكى از دو امر زير است كه هر دو مخدوش مىباشد .
اوّل - مقصود ، امكان واقعى و ثبوتى است . يعنى واقعا و ثبوتا و بهحسب حكم عقل ، محال نيست كه شرطى بهجاى شرط ديگر قرار بگيرد . و به بيان ديگر : از نيابت شروط ، امتناع ذاتى و محال عقلى ( مانند : تسلسل ، دور ، اجتماع ضدّان و . . . ) لازم نمىآيد .
مصنّف مىگويد : اگر مقصود سيّد اين باشد ، اشكالش آن است كه قائلين به مفهوم نيز اين بيان را انكار نمىكنند و معتقدند كه در عالم واقع و ثبوت ، امكان دارد كه شرطى